01.12.2015

Czekany turystyczne i wspinaczkowe- krótki przewodnik

Czekan, czekanowi nierówny. Turystyczne, wspinaczkowe, alpinistyczne… – można wymienić jeszcze co najmniej kilka określeń, ale co one tak naprawdę oznaczają? Omawiamy czekany i radzimy jak wybrać ten odpowiedni do twojej aktywności górskiej.

Czekany stanowią nieodzowny element ekwipunku turysty zimowego, a także tego wybierającego się w góry lodowcowe. To także absolutna konieczność przy wspinaczce lodowej i mikstowej. Jednakże te dwie dziedziny aktywności zimowej – turystyka oraz wspinaczka to często zupełnie różne rodzaje wykorzystania czekana… Jak zatem wybrać czekan, tak aby sprostał naszym wymaganiom i jednocześnie żebyśmy nie przepłacali za produkt, którego charakterystyk nie wykorzystamy?

W niniejszym artykule postaramy się przybliżyć nieco temat czekanów – ich rodzajów i przeznaczenia, opisując najważniejsze cechy, które umożliwią dobór odpowiedniego dla nas modelu.

Czekany – budowa

Wszystkie czekany składają się praktycznie z tych samych elementów składowych: głowicy i styliska. Wymienić można także grot, ale w niektórych modelach – głównie ultralekkich, przeznaczonych do skitouring’u – nie stosuje się grota, a jego funkcję przejmuje specjalnie ścięty koniec styliska.

Na czym więc polega różnica między czekanami w góry, a czekanami do wspinaczki?! Otóż na materiałach, profilowaniu (tak głowicy jak i styliska) oraz na technologii wykonania.

1. Stylisko

O ile jeszcze kilka lat temu na rynku dostępne były czekany z drewnianym styliskiem (do niedawna model taki posiadała jeszcze w swojej ofercie np. firma Grivel), o tyle teraz praktycznie zaprzestano produkcji takowych. Obecnie najczęściej stosowanym- praktycznie przez wszystkich producentów- materiałem do produkcji stylisk czekanów turystycznych (w tym także skitur’owych) jest aluminium. W czekanach używanych do wspinaczki lodowej i mikstowej od pewnego czasu stosuje się także włókna węglowe, głównie ze względu na ich wytrzymałość mechaniczną, niską wagę i odporność na działanie temperatury. Tu przykładem może być czekan firmy Black Diamond: Cobra.

Największe różnice w styliskach czekanów górskich i wspinaczkowych dotyczą ich kształtu.
W czekanach turystycznych całkowicie proste styliska stosuje się w najlżejszych modelach, z przeznaczeniem do skituringu czy na lodowce (np. model Climbing Technology Aqile). Najpopularniejsze i najbardziej uniwersalne czekany turystyczne coraz częściej mają stylisko choć nieznacznie wygięte w górnej partii (zauważ to np. w modelach Climbing Technology ALPIN TOUR czy HOUND G). Dlaczego? Ta lekka zmiana kształtu pozytywnie wpływa zarówno na komfort pracy na najstromszych podejściach (z reguły pokonywanych frontalnie gdy trzymamy czekan tuż pod głowicą),  jak i podczas pokonywania bardziej płaskich odcinków czy na trawrsach gdzie 90% czasu wbijamy czekan trzymając go za głowicę. Profil taki może tez okazać się pewnym bonusem w razie konieczności hamowania.

czekany turystyczne i skiturowe climbing technology

Czekany: z prostym i wygiętym styliskiem (fot. Climbing Technology)

Styliska czekanów stosowanych podczas wspinaczki posiadają już dużo agresywniejsze wygięcie. Powodem jest to, że czekany te trzymane są z reguły za rękojeść umieszczoną w dolnej części styliska. Często stosuje się tu także specjalne, profilowane uchwyty (zauważ w Petzl NOMIC, ERGO lub Black Diamond VIPER). Pozwala to na bardziej ergonomiczne i pewne ułożenie dłoni podczas wspinaczki.

Specjalizacja w każdej z dziedzin aktywności zimowej wymagającej użycia czekana sprawia, że czekany dedykowane ściśle do jednej z nich, z reguły nie sprawdzą się w drugiej – np. czekan Petzl ERGO zupełnie nie będzie się nadawał do zastosowań turystycznych, a patrząc w druga stronę – z czekanem turystycznym Climbing Technology ALPIN TOUR praktycznie niemożliwe będzie wspinanie się nawet w umiarkowanie trudnym terenie mikstowym.

Niektórzy producenci posiadają jednak w swojej ofercie czekany „modułowe”, w których to przez dodanie lub odjęcie któregoś z akcesoriów przystosować go można do zastosowania podczas wyjść turystycznych lub do wspinania. Przykładem takiego czekana może być Petzl QUARK. Jednakże, jak wspomniano powyżej – nie jest to ani specjalistyczny czekan wspinaczkowy, ani turystyczny. Trzeba miec świadomość, że są pewnego rodzaju kompromisy których taki produkt 2 w 1 nie uniknie. Podczas wspinania dłoń nie będzie ułożona tak optymalnie jak w modelach typowo wspinaczkowych, natomiast podczas uprawiania turystyki – może okazać się, że grot nie penetruje tak dobrze zmrożonego śniegu jak grot w czekanach turystycznych. Dla osób wyższych może się także okazać zwyczajnie za krótki.

Kolejną różnicą, na którą warto zwrócić uwagę to wytrzymałość. W czekanach turystycznych spotkać można dwa rodzaje styliska: te oznakowane literą B oraz pozostałe opisane jako T. B to nic innego jak pierwsza litera słowa BASIC i oznacza czekan “podstawowy”, testowany dla mniejszych obciążeń. W przypadku modeli technicznych (T = TECHNICAL) certyfikacja przeprowadzana jest pod kątem wytrzymałości podwyższonej do 3,5 kN. Czekan taki jest więc mocniejszy, umożliwia zakładanie stanowiska i wykorzystanie podczas asekuracji. Ale czy oznacza to, że dla zastosowań ogólno turystycznych koniecznie musisz mieć opcję T? Absolutnie nie. “Podstawowy” nie ma tu negatywnego wydźwięku, czekan taki wciąż spełniać musi wymagania odpowiedniej normy EN, dopuszczenie do sprzedaży wymaga oznakowania CE, a wielokrotnie producenci dodatkowo decydują się na certyfikat UIAA (niezbędny w przypadku chęci sprzedaży na rynek amerykański). Posiadacz czekana turystycznego ze styliskiem typu B nie musi obawiać się, że podczas podejścia, zejścia czy próby wyhamowania niekontrolowanego zjazdu coś niedobrego stanie się ze sprzętem.

2.Głowica

Do produkcji głowicy czekana stosuje się głównie wysokiej jakości stal, ale spotyka się także głowice wykonane ze stopu aluminium. Ten drugi materiał stosowany jest w modelach turystycznych, ultralekkich (np. Climbing Technology AGILE), które wykorzystywane są głównie podczas skituring’u. Jest to możliwe, ponieważ czekan taki używany jest z reguły w głębokim śniegu i głowica nie jest narażona na uderzenia w twardy lód lub skałę ukrytą pod jego cienka warstwą.

Jeżeli użytkownikowi zależy na wytrzymałości – nawet kosztem wyższej wagi – wtedy wybierze model z głowicą stalową (dylemat ten występuje praktycznie wyłącznie w przypadku czekanów turystycznych, w przypadku czekanów lodowych czy do dry-tooling’u stosuje się wyłącznie głowice stalowe). Jednak nawet w obrębie czekanów ze stalowymi głowicami występują dość poważne różnice. Najważniejsze dotyczą kształtów ostrza i tym, czy głowica zakończona jest łopatką (wszystkie modele turystyczne), młotkiem (część czekanów wspinaczkowych) czy w ogóle ostrze występuje samo (takie rozwiązanie stosowane jest w dry-tooling’u i podczas wspinania w lodzie lub mikście w przypadku wcześniejszego założenia punktów asekuracyjnych – np. podczas pokonywania ekstremalnie trudnych dróg i podczas zawodów).

Climbing Technology fly hook

Głowice czekana: samo ostrze, z łopatką, z młotkiem (fot. Climbing Technology)

Łopatkę stosuje się w czekanach turystycznych z dwóch powodów:

  • Czekany wprowadzono na stałe do ekwipunku wspinacza / turysty zimowego nieco wcześniej niż raki. Stąd też na stromych stokach używano łopatki do wybijania stopni, które tworzyły swoistą drabinę, a ich jakość była wyróżnikiem klasy przewodnika, który je wybijał. Dziś już rzadko stosuje się tę metodę.
  • Łopatka używana jest obecnie zamiennie z ostrzem do wyhamowywania zjazdu – używa się jej w śniegu, gdzie z racji większej powierzchni sprawdzi się lepiej niż przechodzące przez śnieg niczym nóż ostrze.

Młotek natomiast stosowany jest wyłącznie w czekanach przeznaczonych do wspinaczki. Używa się go do osadzania punktów przelotowych: śrub, haków, etc. Do wspinaczki potrzebna jest para czekanów i z reguły stosuje się komplet, w której jeden czekan zakończony jest łopatką, a drugi młotkiem, jednak coraz częściej stosuje się parę złożoną z dwóch czekano-młotków, jako że używanie łopatki podczas wspinaczki lodowej nie jest zbyt często praktykowane.

Osobną kategorią są wspomniane czekany przeznaczone generalnie do drytooling’u i wspinania na drogach z osadzonymi już wcześniej przelotami. Tu stosuje się same ostrza.

Oczywiście nie można tu choćby skrótowo zapomnieć o rozgraniczeniu samych ostrzy. Podstawowy podział obejmuje (podobnie jak w przypadku stylisk) rozróżnienie na ostrza typu B i T. Co to oznacza w przypadku ostrzy? Ostrza oznaczone jako B są węższe i nieco bardziej elastyczne, a przez to lepiej penetrują lód. Ostrza typu T są grubsze i sztywniejsze, co czyni je odpowiedniejszymi do wspinania w terenie mikstowym lub do drytooling’u.

Rozgraniczenie to jest spotykane głównie w przypadku czekanów technicznych (wspinaczkowych), gdzie osobno oznacza się styliska, a osobno ostrza. W czekanach klasycznych z reguły stylisko i głowica oznaczane są całościowo.

Dodatkowym kryterium podziału ostrzy czekanów technicznych jest ich rozgraniczenie na te przeznaczone do wspinaczki lodowej i te do drytooling’u. Chodzi tu głównie o kąty natarcia ząbków ostrza, ich ilość i umiejscowienie.

3.Grot

Czekan turystyczny Hound G climbing technology

Czekan ze styliskiem zakończonym grotem (fot. Climbing Technology)

Grot jest niejako dodatkiem do podstawowego podziału budowy czekana na stylisko i głowicę. Zadaniem tego umieszczonego u dołu styliska elementu jest jak najlepsze penetrowanie zmrożonego śniegu podczas zimowych wycieczek. We wczesnych czekanach technicznych, w których grot posiadał także kolucho umożliwiające wpięcie karabinka – można było na czekanie założyć tymczasowe „stanowisko”, które umożliwiało np. rest podczas stromego podejścia.

Dlaczego nie wymieniliśmy go jednym tchem z pozostałymi częściami składowymi? Ponieważ obecnie jego stosowanie nie jest już tak oczywiste. Dawniej każdy czekan posiadał grot i nadal jest to domeną większości czekanów, ale nie wszystkich. Stało się tak z dwóch powodów:
Pierwszy z nich związany jest z rozwojem skitouring’u. Dążenie do produkcji jak najlżejszego sprzętu przeznaczonego dla amatorów tej pięknej odmiany turystyki zimowej sprawiło, że producenci zrezygnowali z umieszczania w swoich produktach stalowej i ciężkiej końcówki na rzecz specjalnie ściętej końcówki styliska, która w większości wypadków z powodzeniem zastępuje swój stalowy odpowiednik (porównaj z Climbing Technology ALPIN TOUR LIGHT). Drugi powód to specjalizacja czekanów przeznaczonych do wszelkiego rodzaju wspinaczki. Ekstremalne wygięcie styliska, a także umieszczanie na jego końcu specjalnych uchwytów pozwalających na bardziej ergonomiczne ułożenie dłoni podczas wspinaczki, sprawiły, że czekany te są praktycznie niemożliwe do wykorzystania podczas wyjść turystycznych. Dlatego też umieszczanie grota bywa niepotrzebne, a czasem wręcz niemożliwe (np. w czekanie Petzl ERGO).

4. Pętla

Climbing Technology

Czekan z pętlą nadgarstkową (fot. Climbing Technology)

Stosowanie pętli nie jest konieczne, ale może w większości wypadków bardzo ułatwić nam życie. W czekanach turystycznych pętla zapobiega przypadkowemu zgubieniu czekana – nawet po wypuszczeniu go z ręki, zawiśnie on na pętli, na nadgarstku.
W czekanach wspinaczkowych – poza wspomnianym zabezpieczeniu, dobrze wyregulowana pętla (z reguły różniąca się konstrukcyjnie od pętli w czekanach klasycznych) pozwala na przeniesienie części ciężaru z chwytu na pętle, co może stanowić nie lada wsparcie dla zmęczonych długą wspinaczką dłoni.

Dla każdego coś miłego – czyli podział czekanów

Jak wykorzystać w praktyce powyższe informacje? Aby to ułatwić spróbujemy podzielić czekany ze względu na ich przeznaczenie.

1. Turystyka wysokogórska / alpinizm

Climbing Technology

Czekan- narzędzie niezbędne w wysokich górach (fot. Climbing Technology)

Do tego rodzaju zastosowania najlepiej sprawdzą się czekany klasyczne, z prostym lub lekko wygiętym u góry stylisku. Podczas prostych podejść spokojnie sprawdzi się czekan typu B, jednak z uwagi na to, że „apetyt rośnie z miarę jedzenia” – można postawić od razu na zakup czekana ze styliskiem typu T, który na pewno sprawdzi się także podczas wejść na trudniejsze szczyty… Dobrze wybrać czekan ze stalową głowicą i grotem – na pewno materiał ten pozwoli nam na dłuższe używanie czekana w warunkach górskich, gdzie często pod cienką warstwą śniegu lub lodu napotkać można skałę.

Miłym dodatkiem będzie również pętla, trzeba tylko pamiętać, żeby jej konstrukcja umożliwiała szybkie przekładanie czekana z jednej ręki do drugiej. Przykładem może tu być  Climbing Technology HOUND G.  Jeżeli szykujemy się na nieco ambitniejszy cel, gdzie podejście miejscami wymagało będzie bardzo strome i może wymagać od nas podstawowych umiejętności wspinaczkowych (mowa o wspinaniu w lodzie) – wtedy dobrym pomysłem może okazać się zakup czekana, którego modułowa budowa umożliwi nam dostosowanie go do różnych wymogów – np. Petzl QUARK.

2. Czekan na skitury

berghaus

Czekan przydaje się również narciarzom (fot. Berghaus)

Podobnie jak w turystyce wysokogórskiej – najlepiej sprawdzą się tu czekany klasyczne lekkie i ultralekkie. Jako, że skitury z założenia uwzględniają istnienie grubszej pokrywy śniegu – głowica i grot nie muszą być wykonane z ciężkiej, choć odporniejszej na zużycie stali. Stylisko także nie będzie przenosiło znacznych obciążeń więc wystarczą tu czekany w całości wykonane ze stopów lekkich ze styliskiem typu B, takie jak wspomniany już wyżej Climbing Technology ALPIN TOUR LIGHT.

Bardzo dobrym pomysłem jest zaopatrzenie się w czekan, do którego istnieje możliwość podpięcia szufli i używania go jak łopaty – przykładem może tu być czekan Climbing Technology AGILE lub wersja z szuflą (a także linką stalową umożliwiająca założenie tzw. deadman’a – prowizoryczne stanowisko) Climbing Technology ASD Kit. W górach typu alpejskiego zawsze musimy mieć ze sobą lawinowe ABC, a dzięki ASD Kit nie musimy zastanawiać się, czy na aktualne wyjście w góry konieczny będzie również czekan – warunki nas nie zaskoczą.

3.Wspinaczka lodowa, mikstowa, drytooling

Z reguły osoby wspinające się w lodzie, tudzież mikście (o drytooling’u nie wspominając), to doświadczeni ludzie, którzy doskonale wiedzą czego szukają. Przy obecnym szerokim dostępie do różnego rodzaju przyrządów wybór modelu od nieco mniej ekstremalnego (np. Black Diamond VIPER) do całkowicie dedykowanego wspinaczce (Petzl ERGO, Black Diamond FUSION) nie stanowi większego problemu – no może poza doborem koloru 😉 To kwestia przetestowania róznych modeli i znalezienia własnego “typu” podług sobie znanych kryteriów, odczuć i preferencji. Statystyka mówi, że wybór i tak padnie na Petzl Nomic 😉

kask grivel ice climbing

Czasami jeden czekan to za mało (fot. Berghaus)

4. Prawidłowa długość czekana

Dobór długości czekana wspinaczkowego nie stanowi praktycznie problemu, jako że z reguły są one dostępne w jednej długości – około 50 cm. Schody zaczynają się przy doborze czekana turystycznego, czy tego na skitury. Stara zasada mówi, że czekan trzymany za głowicę przez wyprostowanego przyszłego użytkownika powinien sięgać kostki. Jednak ta zasada pokutuje od czasów, kiedy nie używało się kijków trekingowych. Aktualnie, kiedy kije trekingowe stanowią standardowe wyposażenie każdego turysty zimowego, reguła ta straciła zasadność. Kije trekingowe używa się tak długo, jak tylko pozwala na to teren (stromizna, rodzaj podłoża). Jeżeli czekan będzie krótszy i będzie sięgał do połowy łydki – na pewno nie będzie to problemem! Czekan to nie laska do podpierania, i używany jest w terenie na tyle stromym, że wyklucza on stosowanie kijków. Co więc powoduje zastosowanie w takim terenie zbyt długiego czekana? Otóż powoduje to konieczność wyższego podnoszenia ręki w momencie, kiedy chcemy wyciągnąć / osadzić czekan w śniegu. Brzmi to dość banalnie, ale jeżeli weźmiemy pod uwagę fakt, że będziemy zmuszeni wykonać kilka tysięcy powtórzeń tego ruchu podczas naszej wędrówki – okazuje się, że może to być dość uciążliwe.

Czekany – użytkowanie i konserwacja

O czekan należy dbać w równym stopniu jak o raki. Posłuży on wtedy znacznie dłużej, a co ważniejsze – zapewni on nam większy poziom bezpieczeństwa w górach. Wystarczy pamiętać o kilku prostych zasadach:

Climbing Technology

Czekan jest niezbędny podczas zimowej wspinaczki (fot. Climbing Technology)

  • Przed każdym wyjściem w góry należy dokonać krótkich oględzin wizualnych narzędzia, tak aby nie zaskoczyła nas żadna przykra niespodzianka. Sprawdź czy elementy nie poluzowały się, nie uległy deformacji czy wgnieceniom.
  • Przy częstym używaniu ostrze czekana, a także jego grot mogą ulec stępieniu. W takim przypadku można naostrzyć wspomniane elementy używając do tego pilnika ręcznego. Pamiętaj: stanowczo odradza się stosowanie szlifierki, jako że wytworzone podczas ostrzenia ciepło może doprowadzić do rozhartowania materiału, w którego ostrze i grot zostały wykonane!
  • Należy zabezpieczyć ostre elementy podczas transportu. Pozwoli to ograniczyć ryzyko zranienia lub zniszczenia innych elementów wyposażenia – np. plecaka, kurtki. Można dokupić do swojego czekana osłony na ostrze oraz grot.  
  • Jeżeli do czekana dołączona jest pętla – należy także sprawdzić czy nadaje się ona do użytku – nie jest poprzecierana, pocięta.
  • Aby do minimum ograniczyć ryzyko rdzewienia elementów czekana, po każdym użyciu należy go dokładnie osuszyć. Podczas przechowywania także należy ograniczyć sąsiedztwo wilgoci – najlepiej będzie umieścić czekan(-y) w przewiewnym miejscu i nie pakować go w żaden worek.
  • Jeżeli na podejściach, na których używamy czekana, używana jest także lina – należy dołożyć wszelkiej staranności, aby nie uszkodzić liny ostrzem, grotem lub łopatką czekana!

Udostępnij

W Temacie

Strona wykorzystuje pliki cookies w celach wyłącznie statystycznych. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były instalowane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na wykorzystanie plików cookies. Dowiedz się więcej.