Jak korzystać z kompasu i mapy? Zobacz poradnik! | 8academy
12.08.2020

Jak korzystać z kompasu i mapy?

W świecie, w którym na topie są urządzenia elektroniczne, czasami zapominamy o przyrządach tradycyjnych, takich jak klasyczny kompas. Są jednak sytuacje, gdy umiejętność obsługi takiego właśnie sprzętu, może wybawić Cię z opresji.

                       

Jak można było przeczytać w artykule Piotra Czmocha „Nawigacja w górach – telefon, GPS, zegarek”, orientację w terenie ułatwiają obecnie aplikacje na smartfony, odbiorniki GPS czy wielofunkcyjne urządzenia w zegarkach turystycznych. Bywają bardzo pomocne, szczególnie w trudnych warunkach. Mają jednak pewną wadę: zależą od energii, której może niekiedy zabraknąć. Wtedy z pomocą przychodzi to, co działa zawsze, w każdych okolicznościach i niezależnie od zasilania. W tym artykule omówię, jak korzystać z kompasu i mapy.

Nie każdy turysta wie, jak korzystać z kompasu i mapy

Gdy prowadzę szkolenia z nawigacji, zadziwia mnie, że często osoby od lat chodzące po górach nie mają pojęcia jak przy pomocy tych dwóch rzeczy wyznaczyć północ, nie wspominając o bardziej skomplikowanych czynnościach.

Tymczasem nawigacja z użyciem papierowej mapy jest nie tylko łatwa, ale pomaga także rozwinąć zmysł orientacji w terenie. To na bazie mapy i kompasu najlepiej poznać trzy najważniejsze zagadnienia nawigacyjne:

  • Gdzie jestem?
  • Dokąd zmierzam?
  • Co widać dookoła mnie?

mapa na wycieczkę w Tatry
Nawigacja przy pomocy mapy? Wbrew pozorom nie każdy turysta sobie z tym radzi. (fot. 8academy)

Jak korzystać z mapy? Na co zwracać uwagę?

– Skala

Papierowa mapa to podstawa nawigacji. Istotną jej cechą jest skala, komunikująca proporcje w jakich teren odwzorowany został na arkuszu. Do przedstawienia skali służy ułamek, zapisywany jako 1: XXX, gdzie XXX określa to, ile razy zmniejszony został obraz terenu, zanim przeniesiono go na papier.

Dobre mapy turystyczne wykonywane są zwykle w skali 1:50 000, co oznacza, że 1 centymetr na mapie jest równy 50 000 centymetrów, czyli 500 metrom w terenie. Skala 1:100 000 oznacza, że 1 cm na mapie to 1 km w terenie.

Skale 1:10 000 lub 1:25 000 to skale DUŻE i bardziej szczegółowe, gdyż zapisujemy je większym ułamkiem. Skala 1:1 000 000 to skala MAŁA i bardzo ogólna, bo z jej pomocą przedstawiamy całe regiony i państwa.

– Poziomice

Na mapie bardzo ważne są też poziomice, czyli linie łączące punkty o jednakowej wysokości. Ich odczytanie pomaga wyobrazić sobie rzeźbę terenu. Duże zagęszczenie poziomic to stromy teren, małe – łagodny.

Zagięcia poziomic to odpowiednik dolin i grzbietów. Poziomice zamknięte to wierzchołki górskie. Mocne wcięcia to wąwozy lub strome granie. Pamiętaj jednak, że góry cały czas się zmieniają. Dawne ścieżki oraz szlaki mogą mieć inny przebieg. Na przestrzeni lat zmienia się też zasięg lasów. Dlatego staraj się używać możliwie jak najbardziej aktualnych map.

Jak korzystać z kompasu? Na co zwracać uwagę?

Podstawowym elementem kompasu jest igła magnetyczna, układająca się zgodnie z liniami pola magnetycznego Ziemi. Jej koniec, oznaczony zazwyczaj na czerwono, wskazuje kierunek północny. I tu ważna uwaga: kompas nie pokazuje bieguna geograficznego, ale magnetyczny. Te dwa bieguny nie pokrywają się ze sobą, choć w warunkach Polski ma to małe znaczenie. W niektórych krajach konieczne jest jednak wzięcie na to poprawki i skorygowanie tej różnicy (chodzi o tzw. deklinację magnetyczną).

Do pracy z mapą kompas potrzebuje linijki, umożliwiającej ułożenie go zgodnie z linią północ-południe. Pomocne są też linie kierunkowe, znajdujące się na spodzie obrotowej tarczy. Pamiętaj o możliwych zakłóceniach, których źródłem mogą być metalowe przedmioty i inne kompasy. Podstawą nawigacji jest…

Orientowanie mapy

Większość map rysowanych jest tak, by północ znajdowała się u góry arkusza. Wyjątki, choć rzadkie, istnieją, dlatego zwracaj uwagę na oznaczenia kierunków.

Aby północ na mapie pokrywała się z północą w terenie, musisz zawsze wykonać manewr orientowania mapy. Przebiega ono następująco:

1.Ułóż kompas na mapie

mapa w górach
Jak korzystać z kompasu i mapy? Zacznij od położenia urządzenia nawigacyjnego. (fot. archiwum autora)

2. Przekręć tarczę kompasu tak, by jego krawędź i linie kierunkowe wyrysowane pod tarczą były równoległe do siebie i równoległe do krawędzi mapy.

jak korzystać z kompasu i mapy
Jak korzystać z kompasu i mapy? Drugi punkt dotyczy właściwego „zgrania” obu elementów. (fot. archiwum autora)

3. Obracaj mapę wraz z ułożonym na niej kompasem, do momentu gdy igła magnetyczna wskaże znacznik północy „N” na tarczy.

Jak ustawić kompas
Jak korzystać z kompasu i mapy? Na koniec zostaje odpowiednio ułożyć mapę. (fot. archiwum autora)

W momencie, gdy uda Ci się to osiągnąć, Twoja mapa pokrywać się będzie z terenem. Możesz więc zacząć rozpoznawać obiekty wokół siebie.

Jak korzystać z kompasu i mapy? Określenie kierunku marszu.

Jeśli wiesz, gdzie jesteś, a planujesz dotrzeć do punktu widocznego w oddali, musisz wyznaczyć kierunek marszu. Dzięki temu będziesz w stanie podążać we właściwą stronę, nawet gdy wspomniany punkt (szczyt, schronisko czy miejscowość) zniknie Ci z oczu.

Jak określić kierunek wskazujący na dany obiekt? Najłatwiej poprzez azymut, czyli kąt między kierunkiem północnym, a kierunkiem prowadzącym do Twojego miejsca.

Azymut liczony jest w stopniach, zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Oznacza to, że linia marszu prowadząca ściśle na północ posiada azymut zero (0°). Na południe – 180°. Na zachód – 270°.

Jak korzystać z kompasu i mapy? Jak maszerować na azymut?

1. Zlokalizuj na mapie własne położenie.

Jak wyznaczyć azymut
Jak wyznaczyć azymut? Najpierw należy określić własną pozycję. (fot. archiwum autora)

2. Połóż na mapie kompas tak, by środek tarczy z igłą magnetyczną znalazł się w punkcie, gdzie jesteś, a linie kierunkowe pod tarczą i płytka kompasu wyznaczały północ.

Jak korzystać z kompasu i mapy
Jak wędrować na azymut? Drugą rzeczą, o jaką musisz zadbać, jest właściwe ułożenie kompasu. (fot. archiwum autora)

3. Określ kierunek, który należy wybrać, by dotrzeć do wybranego punktu i odczytaj jego wartość na tarczy kompasu. Ta liczba to azymut Twojego marszu.

jaki azymut wybrać
Teraz zostaje Ci już tylko wyznaczenie azymutu. (fot. archiwum autora)

Od tej chwili możesz wędrować na azymut, pilnując kierunku marszu. W tym celu obróć tarczę kompasu dokładnie o wartość azymutu, aż igła magnetyczna wskaże oznaczenie „N” na tarczy i idź, utrzymując ten kierunek.

Po co jest azymut
Znając azymut, łatwiej jest dotrzeć do celu. (fot. archiwum autora)

Jeśli na Twojej drodze znajduje się jakaś przeszkoda, możesz wyznaczyć linię łamaną, złożoną z odcinków i dla każdego z nich wyznaczyć osobny azymut.

Jak zlokalizować się na mapie?

Jeśli potrafisz nazwać przynajmniej dwa punkty, które widzisz dookoła siebie – szczyty, przełęcze, maszty, miejscowości – znajdź je na mapie. Gdy to się uda, musisz określić azymut na pierwszy z nich i nanieść go na mapę w postaci linii, wychodzącej z tego miejsca w Twoim kierunku. Następnie określ azymut na drugi punkt i podobnie nanieś go na mapę, przedłużając linię ku sobie. Jeśli całą procedurę wykonasz poprawnie, linie powinny skrzyżować się w miejscu, w którym jesteś. Jeśli użyjesz trzech punktów, osiągniesz jeszcze większą precyzję.

Jak korzystać z kompasu i mapy?
Jak korzystać z kompasu i mapy, gdy chcesz ustalić własną lokalizację? W takiej sytuacji konieczne jest zidentyfikowanie przynajmniej dwóch charakterystycznych punktów. (fot. archiwum autora)

Jak korzystać z kompasu i mapy? Orientacja w terenie.

Jeśli znasz swoją lokalizację i posiadasz kompas, bardzo łatwo odpowiesz na ostatnie z ważnych pytań nawigacji: co widać dookoła Ciebie? Na kursie przewodnickim tzw. „trzaskanie panoramki”, czyli opisywanie wszystkich nazwanych obiektów wokół, jest rodzajem współzawodnictwa. Czynność ta wymaga znajomości punktu w którym się znajdujesz i zorientowania mapy tak, by ułożona była zgodnie z kierunkami świata. Gdy tak będzie, możesz, wyznaczając kierunek na widoczne szczyty i przełęcze, określać ich nazwy. Wymaga to uwagi i pewnej wprawy: dość łatwo jest nazwać punkty na pierwszym planie, jednak te dalekie, leżące w dalszych grzbietach, a czasem i masywach górskich, rozpoznajesz często odnosząc się do bliższych.

Najłatwiej więc nazwać szczyty bliżej Ciebie, a kolejne rozpoznawać drogą porównywania ich położenia z wcześniejszymi. Trikiem, który pomaga w namierzaniu kolejnych gór i dolin jest spojrzenie w ich kierunku i pociągnięcie po powierzchni mapy cienkiego sznurka, na którym powinien być zamocowany kompas. Taki wskaźnik poprowadzony „od oka do obiektu” przetnie poszukiwane miejsce, co pomoże je zidentyfikować.

Jak korzystać z kompasu i mapy? Uwagi na koniec.

Przedstawione powyżej czynności to podstawa pracy z mapą i kompasem. Opanowanie ich pozwoli Ci jednak na odnalezienie właściwego miejsca i określenie kierunku w znakomitej większości przypadków. Warto ćwiczyć je w znanych i łatwych miejscach, aby weszły Ci w krew i pomogły w przyszłości, w trudnym miejscu i czasie. Może się jeszcze okazać, że dzięki tej wiedzy wybrniesz kiedyś z sytuacji kryzysowej.

                   

Udostępnij

W Temacie

Strona wykorzystuje pliki cookies w celach wyłącznie statystycznych. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były instalowane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na wykorzystanie plików cookies. Dowiedz się więcej.