Co powiecie na wyprawę w daleką przeszłość? Na szczyt, na którym tysiące lat temu ówczesne plemiona odprawiały tajemnicze rytuały. Śląski Olimp, czyli wyrastająca pośrodku dolnośląskich równin Ślęża, to miejsce zupełnie wyjątkowe.
Nazw “Ślęża” i “Masyw Ślęży” można by na dobrą sprawę używać zamiennie. To odrębne pasmo górskie jest bowiem w istocie jednym szczytem, z którego w dwóch kierunkach rozchodzą się grzbiety z mniej lub bardziej wybitnymi wzniesieniami. Nautralnie w sensie podziału orograficznego gór Polski, takie stwierdzenie nie jest ścisłe. Do Masywu Ślęży należą bowiem także wyraźnie oddzielone od niego Wzgórza Kiełczyńskie, nieco na wyrost nazywane czasem Górami Kiełczyńskimi. To również w uproszczeniu jedno wzniesienie z mającą 466 m wysokości Szczytną. Dla porządku dodajmy, że w grzbiecie odchodzącym ze Ślęży na południe, jest inna wyraźna kulminacja, Radunia, o wysokości 573 m n.p.m.
Mimo, że z wysokością 718 m n.p.m. Ślęża jest jednym z najniższych szczytów Korony Gór Polskich (niższa jest tylko świętokrzyska Łysica mająca 614 m n.p.m.), jest majestatyczna. Wyrastający na Pogórzu Sudeckim, otoczony równiną Masyw Ślęży robi ogromne wrażenie i nic dziwnego, że w zamierzchłej przeszłości uważano go za miejsce magiczne. Do tajemnic i historii Ślęży wrócimy zresztą na końcu tego artykułu, bo jest o czym pisać.
Przeczytaj też:
Masyw Ślęży leży – w linii prostej – ok. 35 km na południowy wschód od Wrocławia. Całość jest objęta ochroną w ramach Ślężańskiego Parku Krajobrazowego, a wokół szczytów Ślęży i Radunii utworzono rezerwaty przyrody. Podobnie jak karkonoską Śnieżkę, również i Ślężę przez jej wyspowy charakter i stożkowaty kształt podejrzewano o wulkaniczne pochodzenie. W rzeczywistości powstała jak większość pasm górskich – w wyniku nasunięcia się fragmentu skorupy oceanicznej na płytę kontynentalną.
Wiadomo jak Masyw Ślęży powstał, ale nie wiadomo skąd wzięła się nazwa. Hipotezy wywodzące ją od starogermańskiego plemienia Silingów albo prasłowiańskiego ślęga („mokra pogoda, błoto”) nie są poparte mocnymi dowodami. Najpowszechniej uznawana teoria głosi, że nazwa Ślęża jest związana z plemieniem Ślężan, od których nazwę wziął cały region – Śląsk.
Na szczycie Ślęży znajdziecie kilka wysokich obiektów. Jest widoczny z daleka maszt nadawczy i wieża kościoła stojącego w najwyższym punkcie wzniesienia. Na pierwszą z tych konstrukcji nie można oczywiście wejść, a przecież szczyt górujący nad okolicą jest idealnym miejscem do dalekich obserwacji. Wieża kościoła na Ślęży wzbogaciła się po remoncie o taras widokowy, jednak jego konstrukcja nie daje nieskrępowanego widoku na wszystkie strony. Na szczęście w pobliżu znajduje się obiekt, który zaspokoi potrzebę nasycenia oczu panoramą.
Nieco poniżej szczytu, na południowym stoku znajdziecie wieżę widokową. 12-metrowa konstrukcja ma ponad sto lat i powstała na użytek pomiarów geodezyjnych. W 2016 przeszła gruntowny remont, ale różni się znacząco od zbudowanych w ostatnich latach podobnych obiektów. Na kolejne trzy platformy prowadzą bowiem nie wygodne schody, ale wąskie drabinki. Dodano do nich poręcze, a każdy z trzech poziomów wieży otaczają stalowe barierki. Na pewno jednak warto się nieco wysilić, i przecisnąć się przez niewielkie wyłazy żeby wejść na najwyższą platformę. Na północ widać stąd Wrocław, a z drugiej strony Góry Sowie, Karkonosze i przy dobrej widoczności nawet masyw Śnieżnika i Góry Opawskie.
Przeczytaj też:
Ślęża w jednej kategorii bije wszystkie chyba inne góry w Polsce na głowę. Nigdzie indziej nie ma takiego zagęszczenia szlaków turystycznych jak tutaj. Na ten w porównaniu z wszystkimi innymi niewielki szczyt, w maleńkim paśmie górskim prowadzi aż pięć szlaków. Mało tego, wytyczono jeszcze jeden, nie prowadzący na szczyt, ale okrążający go. Każdy ze szlaków docierających na wierzchołek Ślęży jest równocześnie szlakiem długodystansowym, oczywiście przy zachowaniu proporcji do rozmiarów samego masywu.
Przy założeniu, że chodzi wyłącznie o zdobycie najwyższego punktu Masywu Ślęży i że nie planujecie jakiejś dłuższej związanej z tym wycieczki, każdy szlak prowadzący na szczyt jest relatywnie krótki. To niewielkie pasmo, otoczone licznymi wioskami więc z każdej strony można na Ślężę dotrzeć dość szybko.
Są jednak dwie opcje dla “sprinterów”. Obie tej samej – kilometrowo – długości. Pierwsza to czerwony szlak z miejscowości Sulistrowiczki, wciśniętej pomiędzy Ślężę a odchodzący od niej na południe grzbiet z Radunią. Ma 3,2 km długości, pokonuje 450 m różnicy wzniesień i jego przejście zajmie ok. 1h30. Drugą opcją – znacznie popularniejszą – jest żółty szlak prowadzący z Przełęczy Tąpadła. To najniższy punkt rozdzielający Ślężę od Radunii. Przebiega tędy droga, z którą krzyżuje się szlak i powstała tu podstawowa infrastruktura turystyczna. Jest mieszczący 20, może 30 aut parking, wiata i kilka stołów z ławkami. Prowadzący stąd żółty szlak na Ślężę ma również 3,2 km długości, ale ponieważ punkt startowy jest położony nieco wyżej niż w przypadku poprzedniej opcji, marsz będzie nieznacznie krótszy. Na wierzchołek Ślęży dotrzecie stąd w 1h20.
Mówienie o trudnościach szlaków na niemal najniższą górę Korony Gór Polski – nawet biorąc poprawkę na znaczną wybitność tego szczytu – zakrawa na pewną przesadę. Żaden ze szlaków prowadzących na Ślężę nie postawi przed wami trudności porównywalnych z Tatrami czy choćby słynną Percią Akademików na Babiej Górze. Nie jest jednak na Ślęży zupełnie płasko i spacerowo. Amatorzy porządnego wycisku też znajdą dla siebie co nieco.
Najbardziej strome podejście to fragment niebieskiego szlaku prowadzącego na szczyt z Przełęczy Tąpadła. Na dystansie 500 metrów trzeba pokonać 130 metrów przewyższenia, a nachylenie miejscami przekracza mocno 30%. Na końcu tego podejścia znajdziecie skałę nazywaną – jakże trafnie – Kazalnicą. Dalej wcale nie jest dużo łatwiej. Szlak prowadzi bowiem Skalną Percią. Wspina się i kluczy pomiędzy ogromnymi gabrowymi głazami, a później wypłaszcza się, żeby tuż pod szczytem zaserwować wam ostatnie ostre podejście.
Ten opis może brzmieć cokolwiek przerażająco, ale bez obaw. Cały szlak ma tylko 4,7 km długości i powinniście się z nim uporać sporo poniżej 2 godzin. Masyw Ślęży jest niewielki więc i trudności muszą mieć odpowiednią skalę. Na pewno jednak nie jest to trasa zupełnie spacerowa i zaprawionym w górskich wyprawach przyniesie odpowiednią satysfakcję.
Tak, wiemy, że uroda szlaku to rzecz gustu. Jedni lubią wędrować lasem i słuchać szumu drzew, inni wolą podziwiać widoki po horyzont, są wielbiciele spokojnych spacerów i amatorzy porządnej wyrypy. Nie ma jednego szlaku, który zaspokoi potrzeby wszystkich turystów.
Doszliśmy jednak do wniosku, że za najładniejszy szlak na Ślężę można by uznać taki, który pozwoli wam poznać cały masyw. Proponujemy wam zatem przejście dłuższego odcinka szlaku niebieskiego, z Przełęczy Sulistrowickiej. Poprowadzi was przez cały południowy grzbiet masywu i jego kulminację Radunię (prawie, bo szlak przebiega obok wierzchołka), gdzie jest kilka rzeczy wartych zobaczenia i skąd zobaczycie cel wycieczki – Ślężę.
Wymieniamy je nieprzypadkowo razem, bo po pierwsze mniej więcej połowę dystansu biegną równolegle, a po drugie to świetna pętla. To zawsze bardziej pociągająca alternatywa niż wejście i zejście dokładnie tą samą drogą.
Oba zaczynają się przy dworcu PKP w Sobótce i oba mają po 6 km długości. Pokonując tę trasę odwiedzicie kilka charakterystycznych dla Masywu Ślęży miejsc. Po drodze miniecie kilka z ponad stu źródeł, które znajdują się w tym paśmie – część z nich co prawda powoli wysycha. Zobaczycie też tajemnicze, ponadtysiącletnie rzeźby, a na żółtym szlaku miniecie jedną z niewielu zachowanych w Polsce tzw. wież Bismarcka. Było ich około 40, a do naszych czasów dotrwało zaledwie 17.
Jak już pisaliśmy, Masyw Ślęży jest z każdej strony otoczony cywilizacją. Nie ma zatem żadnego problemu z zaparkowaniem niezależnie od tego, którym szlakiem zamierzacie wybrać się na szczyt. W Sobótce, na początku szlaku żółtego jest obszerny – darmowy – parking, a na początku szlaku czerwonego nieco mniejszy. Startując z Przełęczy Tąpadła również możecie zostawić tam auto. Jeśli na niewielkim darmowym na samej przełęczy zabraknie miejsca, to po drugiej stronie drogi jest pojemny płatny parking. Można też zaparkować na innym, również darmowym parkingu miejskim w pobliżu Zalewu Sulistroiwckiego, skąd tylko kilka kroków dzielić was będzie od czerwonego szlaku prowadzącego na Ślężę od południa.
Jeśli nie podróżuje się samochodem, dotarcie w góry komunikacją publiczną może być sporym wyzwaniem. W wypadku Ślęży wydaje się to jednak nawet wygodniejszą opcją. Do Sobótki można dojechać koleją, a podróż z Wrocławia zajmuje ok. 40 minut. Bez korków i bez konieczności szukania miejsca na parkingu – choć to akurat w tym wypadku nie jest problemem.
Wybierając się na Ślężę z dziećmi, jak już zapewne się zorientowaliście, nie musicie się martwić, że szlak okaże się zbyt trudny. Odległości nie są znaczące, a nawet najtrudniejszy szlak na szczyt nie powinien spowodować, że młody turysta zaprostestuje wobec wyzwań. Każda trasa na Ślężę jest odpowiednia.
To co sprawia, że wycieczka na ten Szczyt z dziećmi jest szczególnie dobrym pomysłem na wyprawę, to mnogość interesujących miejsc. Tajemnice, legendy, posągi, ślady dawnych budowli – to wszystko sprawi, że nie będzie nudno. Jeśli chcecie uzyskać odpowiedź czy można i czy warto z dziećmi się na Ślężę wybrać, to naszym zdaniem na pewno można i na pewno warto.
Przeczytaj też:
Przyzwyczajeni do zakazu wchodzenia z psem do parków narodowych, przed każdą górską wycieczką sprawdzamy, czy aby nie dotyczy to zaplanowanej trasy. Masyw Ślęży jest co prawda objęty ochroną, ale to park krajobrazowy, a nie park narodowy. Nie ma więc żadnych zakazów dotyczących poruszania się po szlakach z czworonogiem. Należy oczywiście starać się robić to tak, żeby nie uprzykrzać życia innym turystom, ale nikt tego nie zabrania.
Lasy w masywie Ślęży są zarządzane przez Lasy Państwowe, zatem obowiązuje prosta zasada – pies musi być na smyczy. Wiemy, że część waszych pupili jest wzorowo posłuszna, i że w każdej sytuacji zareagują na komendę. W lesie reguła jest jednak jasna i bezdyskusyjna i – co znamy z autopsji – jej złamanie może skończyć się kosztownym mandatem.
Masyw Ślęży już ponad tysiąc lat temu, był ważnym miejscem dla zamieszkujących te tereny plemion. Podziwiając efektowne ruiny w Rzymie czy Atenach, zapominamy, że i w Polsce mamy materialne ślady z czasów pogańskich. Wierzchołek Ślęży był miejscem obrzędów nawet tysiąc lat przed naszą erą – czyli zanim założono wspomniany Rzym. W szczytowych partiach Ślęży odnaleziono fragmenty kamiennych wałów i tajemnicze posągi z symbolem ukośnego krzyża, związanego z kultem Słońca.
Posągi, które stoją w kilku miejscach na stokach Ślęży mają ok. 2500 lat! Większość z nich została tam przeniesiona z okolicznych wiosek, gdzie pierwotnie stały. W całym masywie jest o wiele więcej pozostałości po dawnych kulturach. Archeologowie, etnografowie i historycy ciągle spierają się o ich prawdziwe znaczenie. Jedno jest jednak pewne: Ślęża to miejsce szczególne, magiczne i tajemnicze. Nazywana Śląskim Olimpem nadal przyciąga wyznawców dawnych wierzeń, a przede wszystkim zainteresowanych prasłowiańszczyzną.
Na szczycie, jeszcze przed dotarciem tu chrześcijaństwa znajdowały się obiekty związane z religijnymi obrzędami. Najprawdopodobniej w XII wieku zastąpiono je klasztorem i sanktuarium, a dziś na szczycie znajdziecie jakże wymowne zestawienie dwóch symboli. Obok XIX-wiecznego kościoła stoi … nadajnik radiowo-telewizyjny.
