Zwracasz uwagę jak produkowane są rzeczy, których używasz? Starasz się być świadomym konsumentem? Pewnie spotkałeś się już z bawełną ekologiczną. Wyjaśniamy czym jest.
W świecie mody, nie tylko outdoorowej, od jakiegoś czasu popularność zdobywa bawełna organiczna. Instynktownie oczywiście domyślacie się, że to materiał nieco odmienny niż zwykła bawełna. Rzeczywiście tak jest. Cały proces produkcji bawełny organicznej jest nie tylko przyjazny dla środowiska. Ten materiał jest również korzystniejszy dla nas, użytkowników ubrań z niego wykonanych. Na czym jednak polegają różnice? Dlaczego powinniśmy wybierać ubrania uszyte z bawełny organicznej? Postaramy się w tym artykule wszystko wyjaśnić.
Zanim zajmiemy się bawełną organiczną, potrzebne jest krótkie wprowadzenie. To jeden z tych przypadków, kiedy mówi się, że historia zatoczyła koło. Zacznijmy więc od początku.
Ludzkość odkryła bawełnę ponad 7000 lat temu. Co najciekawsze, pojawiła się ona niezależnie i niemal równocześnie w kilku miejscach – Indiach, Ameryce Południowej i Afryce. Przez tysiąclecia doskonalono metody jej uprawy, przędzenia nici i tkania materiałów. Podczas gdy w Europie królowały tkaniny wełniane, cywilizacje pozaeruopejskie od dawna korzystały z dobrodziejstw bawełny. Kiedy statki kolonizatorów zaczęły coraz częściej kursować do Indii i Nowego Świata, jednym ze “skarbów” były właśnie bawełniane tkaniny. Bawełna przez kolejne stulecia stała się tak cenna i popularna, że zaczęto ją nazywać „białym złotem”.
Uprawy bawełny zaczęły się więc rozrastać, żeby sprostać rosnącemu zapotrzebowaniu. Do początków rewolucji przemysłowej, cały proces był bardzo bliski temu co dziś nazywamy uprawą bawełny organicznej. Poprzeczka jednak ciągle się podnosiła i wynajdywano kolejne sposoby na zwiększenie wydajności. Ponieważ hodowcy bawełny od zawsze zmagali się ze szkodnikami, ogromną zmianą było wprowadzenie środków owadobójczych. Nowożytny przemysł rolniczy przyniósł także nawozy.
Większość ubrań produkowanych przez przemysł modowy powstaje z bawełny. Problem spotęgowało zjawisko zwane “fast fashion”, czyli błyskawicznie zmieniające się trendy i ubrania, które mają przetrwać zaledwie jeden czy dwa sezony. Później “wychodzą z mody” i lądują na wysypisku śmieci. Obecnie aż 25% światowego zużycia pestycydów przypada właśnie na plantacje bawełny. Większość tych substancji jest silnie toksyczna również dla ludzi. Użycie pestycydów i nawozów chemicznych zanieczyszcza środowisko i może prowadzić do erozji gleby oraz zanieczyszczenia wód gruntowych. Bawełna, pierwotnie uprawiana organicznie stała się więc przemysłem mocno obciążającym planetę.
Współczesne metody uprawy bawełny są bardzo inwazyjne i mają destruktywny wpływ na ziemię i wody gruntowe. Zanieczyszczają także powietrze. Plantacje bawełny na całym świecie zajmują prawie 35 mln hektarów. To 2,5% pól uprawnych naszego globu. Przy produkcji bawełny pracuje około 300 mln ludzi, przede wszystkim w najbiedniejszych rejonach świata. Otrzymują minimalne wynagrodzenie, nierzadko pracując niewolniczo. W wielu rejonach świata, na polach bawełny nadal pracują dzieci.
Przy tradycyjnych metodach uprawy, pozyskanie kilograma bawełny, wymaga zużycia nawet 30 000 litrów wody. To mniej wiecej tyle, ile każdy zna zużywa… rocznie. Ten kilogram wystarcza na wyprodukowanie mniej pięciu t-shirtów albo dwóch par spodni.
Bawełna organiczna (nazywana też ekologiczną) jest odpowiedzią na większość tych problemów. Uprawia się ją bez użycia syntetycznych środków chemicznych, takich jak pestycydy, herbicydy czy sztuczne nawozy. Zamiast tego, rolnicy korzystają z naturalnych metod ochrony roślin, takich jak kompostowanie, zmianowanie upraw i naturalne środki przeciwko szkodnikom. W rezultacie, bawełna organiczna jest wolna od szkodliwych substancji chemicznych, które wykorzystuje się w konwencjonalnych uprawach.
Nawozy syntetyczne w uprawie bawełny zastąpiono naturalnymi, a syntetyczne środki owadobójcze preparatami zawierającymi czosnek, kwasek cytrynowy, lucernę czy wyciąg z papryczek chilli. Uprawy bawełny ekologicznej bazują też na innych naturalnych procesach. Metody takie jak kompostowanie i zmianowanie upraw wpływają korzystnie na żyzność gleby. Ponadto, przy uprawie bawełny organicznej często stosuje się systemy zbierania wody deszczowej, co pozwala ograniczyć zużycie wody i uniezależnić się od jej niedoboru.
Zauważyliście zapewne, że ubrania z bawełny organicznej mają też mniej jaskrawe kolory. To dlatego, że po pierwsze używa się naturalnych barwników, a po drugie, w procesie barwienia ogranicza się zużycie wody. Często zresztą taka bawełna ma naturalny kolor i, wbrew temu co można by pomyśleć patrząc na bawełniane t-shirty w sklepach, nie jest to kolor biały.
Uprawy bawełny organicznej nie dają tak obfitych zbiorów jak te, gdzie korzysta się ze wszystkich na generowanie jak największych plonów. Czy jednak – poza korzyściami dla środowiska – daje to inne korzyści?
Okazuje się, że bawełna organiczna pozwala dbać nie tylko o planetę, ale jest również bardziej przyjazna dla skóry użytkowników. Chemikalia używane w standardowej produkcji bawełnianych ubrań – substancje wybielające, barwniki i impregnaty – mogą powodować podrażnienia skóry i alergie. Bawełna organiczna nie zawiera tych szkodliwych substancji, co czyni ją zupełnie bezpieczną.
Nie można też nie wspomnieć, że produkcja bawełny organicznej odbywa się przeważnie w duchu fair trade. Wszyscy pracujący przy jej uprawie i produkcji otrzymują sprawiedliwe wynagrodzenie i mają lepsze warunki pracy. Nie ma mowy o zatrudnianiu dzieci, czy zbyt dużym obciążeniu czasowym pracę. Brak szkodliwych chemikaliów w procesie produkcji eliminuje również zagrożenie dla zdrowia pracowników. Bawełna organiczna często jest też produkowana nie przez ogromne korporacje, ale przez małe społeczności rolnicze. Przyczynia się więc do lokalnego rozwoju i wzmacniania gospodarek wiejskich.
Produkty uszyte z bawełny organicznej są trwalsze – jej włókna są bowie nieco grubsze i dzięki temu mają większą odporność na przecieranie czy rozciąganie. Nie tylko więc nie uda się wam ich tak łatwo podziurawić, ale też będą o wiele dłużej zachowywać swój pierwotny kształt. Bawełna organiczna jest dobrze przepuszczalna, a to pozwala naszej skórze oddychać. Bardzo dobrze absorbuje wilgoć, więc pomaga w termoregulacji.
Wybierając ubrania wykonane z bawełny organicznej, możecie mieć pewność, że wspieracie zrównoważoną produkcję równocześnie dbając o swoje zdrowie. Wiele marek i projektantów modowych zaczęło dostrzegać wartość takich tkanin.
Nic więc dziwnego, że bawełna organiczna naturalnie znalazła również zastosowanie w odzieży outdoorowej. Tym bardziej, że ludzie outdooru są bardziej zaangażowani w działania mające chronić środowisko. Zwrot w kierunku ekologicznej bawełny jest w tej branży znacznie bardziej zdecydowany i bezkompromisowy niż w modzie codziennej. Większość marek outdoorowych ma w swojej ofercie ubrania z bawełny organicznej, a są również takie – jak Maloja, Norrona, Didricksons, Fjallraven czy Patagonia – które stosują w swoich produktach wyłącznie taki surowiec.
Nadruk “organic cotton” na metce nie zawsze jednak oznacza, że konkretny produkt jest w pełni ekologiczny. W gruncie rzeczy każdy producent mógłby tak swoje ubrania oznaczyć i bardzo trudno byłoby zweryfikować czy to prawda. Powstały więc, tak samo jak w przypadku innych naturalnych surowców, odpowiednie certyfikaty. Przyznawane przez niezależne instytucje świadczą o spełnieniu konkretnych reguł dotyczących całego procesu – od upraw po końcowy produkt.
Najbardziej znanym certyfikatem, którym oznacza się bawełnę organiczną jest GOTS (Global Organic Textile Standard). Powstał dzięki współpracy organizacji zajmujących się tą kwestią: OTA (USA), IVN (Niemcy), Soil Association (Wielka Brytania) i JOCA (Japonia). Standard GOTS obejmuje nie tylko proces uprawy i produkcji. Wymogi dotyczą również ochrony zdrowia, bezpieczeństwa i praw pracowników. Producenci ubiegający się o certyfikat GOTS muszą udostępniać dane na temat zużycia wody i energii, a wszystko podlega ciągłej, cyklicznej weryfikacji.
W Europie popularne są też inne certyfikaty, jak choćby Naturtextil, Oeko-Tex Standard 100 lub Organic Content Standard (OCS). Ten drugi jest wydawany m.in. w Polsce, przez Łódzki Instytut Technologiczny.
