15.02.2024

Lawinowe ABC, czyli zimowe bezpieczeństwo w górach.

Wiedza jest najskuteczniejszą formą zmniejszenia ryzyka związanego z wypadkiem lawinowym. Za sprawą jej braku popełniamy najwięcej błędów. Czynnik ludzki jest najpoważniejszym zagrożeniem i jego wpływ na inne obiektywne zjawiska ma fundamentalne znaczenie.

                       

Tematem niniejszego artykułu jest lawinowe ABC. Zanim jednak będzie o sprzęcie, warto nieco szerzej naświetlić kwestię bezpieczeństwa w górach. W naszych rodzimych Tatrach to TOPR publikuje komunikaty o stopniu zagrożenia lawinowego. Takie informacje można znaleźć na stronie Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Wyświetlana jest także na „monitorach pogodowych”. Są zainstalowane w każdym schronisku w polskich Tatrach, jednak takie informacje znajdziecie też na przykład na stacji paliw BP w Zakopanem.

Komunikaty TOPR dotyczące stopnia zagrożenia lawinowego są dobrze opisane. Znajdziemy tam szereg dodatkowych informacji o warunkach panujących w górach, jak chociażby tendencje na kolejnych 48 godzin). Jeśli działamy po południowej stronie granicy, aktualny stopień zagrożenia lawinowego znajdziemy na stronie słowackiej Górskiej Służby Ratunkowej – HZS.

Przed udaniem się zimą na szlak, koniecznie trzeba sprawdzić informacje o zagrożeniu lawinowym oraz prognozę pogody. W razie potrzeby – spakować lawinowe ABC. (fot. Black Diamond)

Stopnie zagrożenia lawinowego

Poziom zagrożenia lawinowego określa pięciostopniowa skala (źródło; www.topr.pl):

Stopień pierwszy: zagrożenie niskie

Pokrywa śnieżna jest na ogół dobrze związana i stabilna. Wyzwolenie lawiny zwykle jest możliwe tylko przy dużym obciążeniu dodatkowym, w nielicznych miejscach, w bardzo stromym lub ekstremalnym terenie. Możliwe jest samorzutne schodzenie śniegu, głównie w postaci zsuwów i małych lawinPrzy tym stopniu zagrożenia na ogół panują dogodne warunki dla wędrówek. Szczególną ostrożność należy zachować na stokach ekstremalnych i bardzo stromych.

Stopień drugi: zagrożenie umiarkowane

Panujące warunki można określić jako częściowo niekorzystne. Pokrywa śnieżna jest na ogół dobrze związana, jednak na niektórych stromych stokach tylko w stopniu umiarkowanym. Wyzwolenie lawiny jest możliwe zwłaszcza przy dużym obciążeniu dodatkowym i przede wszystkim na stromych stokach. Nie należy spodziewać się samorzutnego schodzenia dużych lawin. Poruszanie się wymaga umiejętności oceny lokalnego zagrożenia lawinowego i odpowiedniego wyboru trasy, szczególnie na wszystkich stromych stokach oraz na stokach średnio stromych (przede wszystkim tych wskazanych pod względem wystawy i wysokości).

Stopień trzeci: zagrożenie znaczne

Warunki w znacznej mierze są niekorzystne. Na wielu stromych stokach pokrywa śnieżna jest umiarkowanie lub słabo związana. Wyzwolenie lawiny jest możliwe już przy małym obciążeniu dodatkowym, przede wszystkim na stromych stokach. W niektórych przypadkach możliwe jest samorzutne schodzenie średnich, a sporadycznie także dużych lawin. Poruszanie się wymaga większego doświadczenia oraz posiadania bardzo dużej zdolności oceny zagrożenia lawinowego. Należy unikać stromych stoków, szczególnie wskazanych pod względem wystawy i wysokości.

Przed wyjściem konieczne jest oszacowanie ryzyka lawinowego
Przed wyjściem konieczne jest oszacowanie ryzyka lawinowego (fot. Pieps)

Stopień czwarty: zagrożenie wysokie

Warunki zdecydowanie niekorzystne. Na większości stromych stoków pokrywa śnieżna jest słabo związana. Wyzwolenie lawiny jest tam prawdopodobne już przy małym obciążeniu dodatkowym. Możliwe jest samorzutne schodzenie licznych średnich, a często również dużych lawin. Poruszanie się wymaga ekstremalnie dużej zdolności do oceny zagrożenia lawinowego. Zaleca się zaniechanie wszelkich wyjść w teren wysokogórski. Należy pozostawać w granicach średnio stromych stoków oraz brać pod uwagę zasięg lawin z wyżej położonych stoków.

Stopień piąty: zagrożenie bardzo wysokie

Panują wysoce niekorzystne warunki. Pokrywa śnieżna jest na ogół słabo związana i dalece niestabilna. Istnieje prawdopodobieństwo samoczynnego schodzenia wielu dużych, niejednokrotnie również bardzo dużych lawin, także w terenie średnio stromym. Poruszanie się tam jest zazwyczaj niemożliwe. Zaleca się zaniechanie wszelkich wyjść w  góry i pozostanie w obszarach nieobjętych zasięgiem zagrożenia lawinowego. Ten stopień w praktyce nie jest nigdy ogłaszany w Tatrach ponieważ wyklucza to lokalne ukształtowanie terenu.

Turystyka wysokogórska, taternictwo, skialpinizm, freeride czy snowboard poza wytyczonymi trasami oznaczają zwiększenie ryzyka lawinowego oraz niebezpieczeństwa wynikającego z poruszania się w trudnym górskim terenie.

Lawinowe ABC
Dlaczego lawinowe ABC jest takie ważne? W przypadku zejścia lawiny posiadanie odpowiedniego sprzętu decyduje o powodzeniu akcji ratunkowej. (fot. Pieps)

Ocena ryzyka lawinowego na podstawie metody filtrowania 3×3

Metoda filtrowania 3×3 opracowana przez Wernera Muntera pozwala na skutecznie zmniejszenia ryzyka zejścia lawiny. Określa trzy podstawowe czynniki, które odpowiedzialne są za wywołanie lawiny:

  1. Warunki metrologiczne (śnieg)
  2. Teren
  3. Człowiek

W poniższej tabeli omówiono szczegółowo ocenę ryzyka lawinowego na postawie metody filtrowania:

Warunki meteorologiczne (śnieg)TerenCzłowiek
Ocena na podstawie zebranych odpowiednio wcześniej informacji
Sprawdzenie komunikatu lawinowego. 
Sprawdzenie bieżącej prognozy pogody.
Analiza historii pogody,
stopnia lawinowego,
opadu deszczu i śniegu,
amplitudy temperatury powietrza,
wiatru.
Przygotowanie odpowiedniej mapy
(mapa skiturowa).
Znajomość ekspozycji terenu.
Informacje uzyskane na
podstawie przewodników
topograficznych.
Doświadczenie własne
i osób z którymi wybieramy
się na wycieczkę.
Odpowiedzialność własna.
Wyposażenie specjalistyczne.
Umiejętność poruszania się
i jazdy w terenie górskim.
Ocena na podstawie aktualnych obserwacji w terenie
Określenie warunków śnieżnych tj.: 
– przemieszczanie się śniegu
pod wpływem wiatru,
– ilość świeżego i nawianego śniegu,
– zaspy,
– nawisy śnieżne,
– nastawa stoku,
– ekspozycja terenu,
– widoczność,
– stopień zachmurzenia,
– kierunek wiatru.
Określenie sytuacji bieżącej: 
– rodzaj terenu (otwarty,
zamknięty, pofałdowany),
– nachylenie stoku,
– występowanie żlebów, grzbietów.
Prawidłowa kalibracja
sprzętu lawinowego.
Podjęcie decyzji
Sprawdzenie świeżych pokładów śniegu. 
Nasłonecznienie.
Rodzaj stopnia zagrożenia i
możliwość zejścia deski lawinowej.
Czy jest to stok
nawietrzny czy zawietrzny?
Forma stoku.
Umiejętności zjazdowe
i poruszania się w terenie
wysokogórskim. Środki ostrożności
(zachowanie bezpiecznych
odległości pomiędzy sobą).

Metoda redukcyjna

Dla początkujących przydatna może być metoda redukcyjna :

  • Jeśli ogłoszono umiarkowany (drugi) stopień zagrożenia lawinowego, nie wchodź/nie zjeżdżaj ze stoków o nachyleniu powyżej 39°.
  • Przy 3 stopniu zagrożenia lawinowego unikaj stoków o nachyleniu powyżej 34°.
  • Przy 4 stopniu zagrożenia lawinowego pozostań na przygotowanych oznakowanych trasach, na stokach o nachyleniu poniżej 30°.
Właściwa ocena ryzyka lawinowego jest niezbędna by bezpiecznie cieszyć się urokami zimy.
Właściwa ocena ryzyka lawinowego jest niezbędna by bezpiecznie cieszyć się urokami zimy. (fot. Pieps)

Współczynnik redukcji (WR) = środki ostrożności

  • Najbardziej stroma część stoku 35–39° (mniej niż 40°) – WR 2 pierwszej klasy.
  • Najbardziej stroma część stoku ok. 35° – WR 3 pierwszej klasy.
  • Najbardziej stroma część stoku 30–34° – WR 4 pierwszej klasy.
  • Stoki stale przejeżdżane, stoki do freeride’u – WR 2 drugiej klasy.
  • Rezygnacja z północnych wystaw – WR 3 drugiej klasy.
  • Rezygnacja ze stoków wskazanych w komunikacie lawinowym – WR 4 drugiej klasy.
  • Przy mokrym śniegu wszystkie współczynniki redukcji drugiej klasy są nieważne!
  • Duża grupa z odstępami odciążającymi – WR 2 trzeciej klasy.
  • Mała grupa (2–4 osoby) – WR 2 trzeciej klasy.
  • Mała grupa z odstępami odciążającymi – WR 3 trzeciej klasy.
  • Odstępy odciążające – co najmniej 10 metrów przy podejściu i bardzo duże odstępy przy zjeździe!

Możliwe do przyjęcia ryzyko:

Wartość 1 to granica pozostałego ryzyka, możliwego do zaakceptowania (ryzyko w górach nigdy nie jest równe zeru). Można oczywiście uznać, że akceptowalne jest ryzyko o wartości 2 lub 3. Wartość 1 odpowiada wartości statystycznego ryzyka letniej wycieczki w górskiej.

  • 1 stopień, niskie zagrożenie lawinowe = potencjał zagrożenia/ryzyka 2.
  • 2 stopień, umiarkowane zagrożenie lawinowe = potencjał zagrożenia/ryzyka 4.
  • 3 stopień, znaczne zagrożenie lawinowe = potencjał zagrożenia/ryzyka 8.
  • 4 stopień, wysokie zagrożenie lawinowe = potencjał zagrożenia/ryzyka 16.

Przykład zastosowania metody redukcyjnej:

  • Komunikat lawinowy: ogłoszony 3 stopień zagrożenia lawinowego, co odpowiada potencjałowi zagrożenia 8.
  • Stok, na którym będziemy działać, w najbardziej stromym miejscu osiąga 32° – stosujemy współczynnik redukcji pierwszej klasy: WR 4, zatem 8-4=4
  • Żaden ze współczynników redukcji drugiej klasy nie ma zastosowania w naszym przypadku
  • Uczestnicy; trzech doświadczonych taterników/freeriderów = mała grupa z zachowaniem dużych odstępów pomiędzy sobą: WR 2 lub WR 3 trzeciej klasy.
  • 4-2=2 lub 4-3=1
    Niedające się wykluczyć ryzyko pozostałe = 2 lub 1
W skład zestawów lawinowych Ortovox wchodzą również broszury o tym, jak korzystać ze sprzętu lawinowego i jak unikać lawin.
W skład zestawów lawinowych Ortovox wchodzą również broszury instruujące jak korzystać ze sprzętu lawinowego i jak unikać lawin. (fot. 8academy.pl)

Lawinowe ABC  niezbędny sprzęt

Do uprawiania narciarstwa wysokogórskiego i kwalifikowanej turystyki wysokogórskiej poza wyznaczonymi trasami niezbędne jest posiadanie specjalistycznego sprzętu, który może uratować nasze życie. Taki zestaw przyjęło się nazywać lawinowym ABC. Składają się na niego: detektor lawinowy, sonda i łopata. Oprócz niego warto mieć ze sobą plecak lawinowy. Oto krótka charakterystyka wspomnianego sprzętu.

Detektor lawinowy

To urządzenie elektroniczne, przeznaczone do szybkiej lokalizacji osób zasypanych pod śniegiem. Detektor lawinowy może pracować w trybie nadawania lub odbioru, czyli szukania.

Detektor jest ważną częścią lawinowego ABC – pozwala zlokalizować zasypanego.
Detektor jest ważną częścią lawinowego ABC – pozwala zlokalizować zasypanego. (fot. Pieps)

Gdy przebywamy w terenie zagrożonym, urządzenie powinno być zawsze ustawione w trybie nadawania. Emituje wówczas co sekundę impuls elektromagnetyczny o częstotliwości 457 kHz. Jeśli zajdzie konieczność poszukiwania osób uwięzionych pod śniegiem przełączamy je w tryb szukania. Detektor wskazuje nam wtedy kierunek i odległość dzielącą nas od urządzenia nadającego, które zostało zasypane przez śnieg. To umożliwia odnalezienie i odkopanie ofiary.

Tatrzański Park Narodowy co roku otwiera na Kalatówkach Centrum Lawinowe, gdzie możecie sprawdzić prawidłowość działania waszych detektorów. Dodatkowo, w weekendy można odbyć szybki trening używania detektora pod okiem ratownika TOPR.

Z tego artykułu dowiecie się więcej o tym jak działa detektor lawinowy i czym kierować się przy zakupie.

Sonda lawinowa

Przeznaczona jest do przeszukania miejsca zejścia lawiny. Sondy lawinowe wykonuje się ze składanych rurek o dużej wytrzymałości (to warunek konieczny, by możliwa była penetracja twardego śniegu). Do napinania takiego sprzętu służy metalowa linka.

W tym poradniku 8academy wyjaśniamy jak korzystać z sondy lawinowej.

Lawinowe ABC
Lawinowe ABC: łopata często musi radzić sobie ze zmrożonym śniegiem. (fot. Pieps)

Łopata lawinowa (śnieżna)

Przeznaczona jest oczywiście do przekopywania lawiniska w przypadku gdyby pod śniegiem znalazł się człowiek porwany przez lawinę. Najczęściej jest składana, co ułatwia transport w plecaku. Łopata lawinowa musi być wykonana z bardzo wytrzymałego materiału, najlepiej z metalu. Modele zrobione z tworzywa sztucznego częściej ulegają uszkodzeniu, bo śnieg po zejściu lawiny może być niezwykle twardy.

W tym artykule doradzamy jak wybrać łopatę lawinową.

Wypornościowy plecak lawinowy

Zmniejsza ryzyko zasypania osoby porwanej przez lawinę. Gdy dojdzie do takiego zdarzenia, poduszki powietrzne umieszczone w plecaku lawinowym wypełniają się gazem, uniemożliwiając wciągnięcie narciarza pod śnieg. Wypornościowy plecak lawinowy należy aktywować poprzez pociągnięcie dźwigni, natychmiast po zauważeniu lawiny.

Na łamach 8academy ukazał się też wyczerpujący artykuł poświęcony plecakom lawinowym

Plecak lawinowy zwiększa bezpieczeństwo, bo osoba porwana przez lawinę częściej pozostaje na powierzchni.
Plecak lawinowy zwiększa wyporność zasypanego i przez to sprawia, że osoba porwana przez lawinę pozostaje na powierzchni. (fot. Pieps)

Bezpieczeństwo przede wszystkim

Wybierając się w góry należy pamiętać, że warunki pogodowe mogą się błyskawicznie zmienić. Ważną kwestią jest więc znajomość podstawowych zasad lawinoznawstwa.

Błąd pułapki decyzyjnej

Pamiętajmy o tym, że już przy trzecim stopniu zagrożenia, na stromych stokach pokrywa śnieżna jest umiarkowanie lub słabo związana. Wyzwolenie lawiny będzie możliwe już przy „małym” obciążeniu dodatkowym.

Trzeci stopień jest w połowie pięciostopniowej skali. Osoby z małym doświadczeniem mogą dojść do konkluzji, że powinno być bezpiecznie – “bo to dopiero trzeci stopień…”. To typowy błąd pułapki decyzyjnej! Wypadki lawinowe zaczynają się bardzo często właśnie od jednej błędnej decyzji. Przekroczona zostaje bowiem istotna, choć niewidzialna, granica.

Lawinowe ABC musi być łatwo dostępne i gotowe do użycia. Od tego zależy nasze bezpieczeństwo.
Lawinowe ABC musi być łatwo dostępne i gotowe do użycia. Od tego zależy nasze bezpieczeństwo. (fot. Pieps)

Dwa rodzaje ryzyka

Z analogiczną sytuacją mamy do czynienia podczas wejścia na śnieżny nawis, znajdujący się nad przepaścią. Mamy tu dwa rodzaje ryzyka: uświadomione oraz nieuświadomione. Często jest tak, że wspinając/poruszając się w jakimś obszarze ryzyka, nie mamy świadomości, że opuściliśmy już obszar pozornie bezpieczny i znajdujemy się w strefie realnego zagrożenia. Tak jest właśnie z lawinami czy śnieżnymi nawisami, gdzie linia obrywu nawisu zazwyczaj znajduje się w obszarze, który wcześniej oceniliśmy jako pozornie bezpieczny (uświadomione ryzyko). De facto znajdujemy się jednak już za linią obrywu nawisu. W strefie nieuświadomionego ryzyka.

Detektor lawinowy, gdy znajduje się w trybie odbioru, wskazuje kierunek i odległość dzielącą nas od urządzenia, które zostało zasypane.
Detektor lawinowy, gdy znajduje się w trybie odbioru, wskazuje kierunek i odległość dzielącą nas od urządzenia, które zostało zasypane. (fot. Pieps)

Lawinowe ABC to nie wszystko. Liczy się również wiedza.

Pamiętajmy, że miłość do gór i gadżetów nie uchroni nas przed wypadkami. Wiedza jest niezbędna. Jeżeli planujesz działalność zimą w terenie wysokogórskim, skorzystaj wcześniej ze szkoleń lawinowych, a do plecaka obligatoryjnie pakuj lawinowe ABC !

                 

Udostępnij

W Temacie

Strona wykorzystuje pliki cookies w celach wyłącznie statystycznych. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były instalowane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na wykorzystanie plików cookies. Dowiedz się więcej.