Wyróżnienie powstało w czasach Związku Radzieckiego, w latach sześćdziesiątych. Przyznawano je zdobywcom pięciu najwyższych gór ZSRR.
Nieuchwytna, tajemnicza, jednocześnie potężna i owiana legendami. Mało kto ją widział, nawet nowoczesne fotopułapki rzadko dają radę ją sfotografować. Szacuje się, że cała populacja śnieżnej pantery, czyli inaczej irbisa śnieżnego, liczy nie więcej niż 4000 osobników. Występują głównie w Himalajach, Tybecie, w górach Tienszan, Ałtaju, Pamiru. Jest samotnikiem, świetnie porusza się w śnieżnym i skalistym terenie, jest najpotężniejszym drapieżnikiem azjatyckich gór a jednocześnie jednym z najmniej poznanych gatunków zwierząt na świecie. To dlatego, że ma doskonały kamuflaż – w środowisku naturalnym pozostaje niemal niewidoczny. Mówi się o niej, że jest Duchem Gór.
Pewnie właśnie dlatego to jej nazwę wybrano na wyróżnienie nadawane alpinistom, którzy zdobyli pięć najwyższych szczytów Tienszanu i Pamiru. Wyróżnienie powstało w czasach Związku Radzieckiego, w latach sześćdziesiątych, kiedy wszystkie Szczyty leżały w jego granicach. Dziś jednak, funkcjonuje nadal i oprócz Korony Ziemi, Korony Himalajów i Karakorum, stanowi jedno z największych wyzwań dla alpinistów.
Lista szczytów, które należy zdobyć by uzyskać tytuł Śnieżnej Pantery obejmuje pięć najwyższych gór Tien-Szanu i Pamiru. To, licząc od najwyższego do najniższego: Szczyt Ismaila Samaniego (Pik Komunizma, 7495 m n.p.m), Szczyt Zwycięstwa (Pik Pobiedy, 7439 m n.p.m.), Pik Lenina (7134 m n.p.m), Szczyt Korzeniewskiej (7105 m n.p.m.), oraz Chan Tengri (7010 m n.p.m.).
Ale nie zawsze lista wyglądała właśnie tak. Przed 1984 rokiem lista nie obejmowała Chan Tengri. Ale w latach 1985-1989 zamknięto Pik Pobiedy, więc w jego miejsce do Śnieżnej Pantery dodano Chan Tengri. Od 1990 roku na liście znajduje się wszystkie pięć wyżej wymienionych szczytów.
Najwyższy szczyt byłego ZSRR. Leży na terenie obecnego Tadżykistanu, w paśmie gór Pamiru. Pierwszy raz zdobyty w 1933 roku. Wtedy nazwano go Pikiem Stalina. Ale czasy się zmieniły, Stalin popadł w niełaskę w czasach swojego następcy Nikity Chruszczowa i nazwę zmieniono na Pik Komunizma. W 1998 roku nadano obecną nazwę na cześć Ismaila Samaniego, założyciela dynastii Samanidów.
Szczyt ma dużą wybitność – 3402 metrów. Co ciekawe, posiada tylko jedno wejście zimowe z 1986 roku. Na szczyt Ismaila Samaniego można wejść jedną z 25 dróg o różnej skali trudności. Droga klasyczna prowadzi po północno-zachodniej stronie masywu Piku Somoni. Szczyt zgodnie uznawany jest za trudny zarówno technicznie jak i logistycznie – jest bardzo trudnodostępny. Znany jest z niebezpiecznych seraków, kruchej skały, ekspozycji i trudnych warunków śniegowych.
Tylko kilkadziesiąt metrów niższy niż Szczyt Ismaila Samaniego, Szczyt Zwycięstwa leży na granicy Kirgistanu i Chin. Jest najwyższym szczytem Tienszanu. Szczyt ma jeszcze większą wybitność wynoszącą 4184 metrów i bezsprzecznie uważany jest za najtrudniejszy w Śnieżnej Panterze. Wyzwaniem są nie tylko trudności wspinaczkowe – słynna długa grań na drodze klasycznej i duże zagrożenie lawinowe. Problemem są również skrajnie trudne warunki pogodowe. Lokalizacja szczytu sprawia, że jest on narażony na zderzenia mas powietrza napływających znad pustyni Takla Makan z tymi płynącymi znad gór Kirgizji. Gwałtowne załamania pogody i wybitnie niskie temperatury to norma na Piku Pobiedy. Wśród rosyjskich alpinistów krąży nawet powiedzenie: „Nie mów mi, ile razy byłeś na Evereście, powiedz, czy byłeś na Piku Pobiedy”.
Data pierwszego wejścia na Pik Pobiedy nie jest jasna. Już w 1938 zorganizowano wyprawę, która rzekomo zdobyła szczyt ale odczyt wysokości zmierzonej za pomocą starego lotniczego wysokościomierza dał wynik jedynie 6900 m n.p.m. W 1943 roku inna wyprawa dotarła na wysokość 7439 m n.p.m. Wtedy to z racji właśnie wygranej bitwy pod Stalingradem nazwano szczyt Pikiem Zwycięstwa. Ale wyprawa z 1943 roku nie pozostawiła po sobie wystarczającej dokumentacji i wielu poddaje w wątpliwość sukces wyprawy. Dlatego za pierwsze pewne zdobycie szczytu uznaje się wejście Witalija Abałakowa z 1956 roku. Pierwszego wejścia zimowego dokonano w 1990 roku.
Drugi co do wysokości szczyt Pamiru, trzeci w Śnieżnej Panterze. Leży na granicy Tadżykistanu i Kirgistanu. Szczyt zdobyli już w 1928 roku niemieccy alpiniści i wtedy nadano mu nazwę Szczytu Kaufmana, na cześć rosyjskiego generała, gubernatora Turkiestanu z końca XIX wieku. Latem 1967 roku, dla uczczenia 50. rocznicy rewolucji październikowej, nazwę zmieniono na Pik Lenina. Choć w 2006 roku władze Tadżykistanu zmieniły nazwę na Szczyt Awicenny (średniowieczny perski naukowiec, lekarz, filozof), wspinaczy i tak na szczycie wita słynna główka rosyjskiego rewolucjonisty.
Pik Lenina jest uznawany jest często za najłatwiejszy na liście Śnieżnej Pantery. Czy słusznie? To na jego zboczach doszło do kilka niezwykle spektakularnych tragedii. W 1974 r. wszystkie członkinie radzieckiej wyprawy kobiecej (osiem osób) zmarły w obozie na wysokości 7000 m n.p.m. z powodu nagłego pogorszenia pogody. 13 lipca 1990 r. aż 43 wspinaczy zginęło w lawinie spowodowanej trzęsieniem ziemi, która zeszła na obóz na tzw. Patelni na wysokości 5300 m n.p.m. Niemniej, Pik Lenina jest dla wielu alpinistów pierwszym siedmiotysięcznikiem i wstępem do gór najwyższych.
Relację ze zdobycia szcytu przeczytacie w artykule Łukasza Supergana “Pik Lenina – jak wejść na kirgiski siedmiotysięcznik?”
Trzeci pod względem wysokości szczyt Pamiru, leżący w Tadżykistanie, jedynie 13km od Szczytu Ismaila Samaniego. Górę próbowano zdobyć już w w 1937 roku ale wyprawa zdołała dotrzeć jedynie na niższy wierzchołek. Na ten właściwy weszła w 1953 roku wyprawa radziecka. Pierwszego zimowego wejścia dokonano w 1986 roku. Droga klasyczna na szczyt ma trudność 5A w skali rosyjskiej i jest uznawana za stosunkowo bezpieczną.
Szczyt Korżeniewskiej ma relatywnie niewielką wybitność – 1650 metrów i jest uznawany za najłatwiejszy, obok Piku Lenina, szczyt Śnieżnej Pantery. Zastanawia Was nazwa? Otóż Eugenia Korżeniewska była żoną rosyjskiego geografa Nikołaja Korżeniewskiego, który w latach trzydziestych opracował katalog lodowców Azji Środkowej.
Najniższy (bez kopuły śnieżnej 6995 m n.p.m.) w Śnieżnej Panterze co nie oznacza, że najłatwiejszy. Przeciwnie, Chan Tengri uchodzi za drugi co do trudności szczyt w tej kolekcji. Jest też drugim co do wysokości szczytem w Tienszanie i najbardziej na północ wysuniętym siedmiotysięcznikiem. Leży na charakterystycznym trójstyku granic Kazachstanu, Kirgistanu i Chin. Lokalizacja ma oczywiste implikacje atmosferyczne – Chan Tengri należy do najzimniejszych i najbardziej surowych siedmiotysięczników na ziemi. Temperatury rzędu -25 stopni latem i duże opady śniegu to norma. Chan Tengri ma też bez wątpienia najbardziej poetycką i przemawiającą do wyobraźni nazwę, oznacza ona bowiem “władcę niebios”. Wynika to prawdopodobnie z niezwykle smukłej i dostojnej kopuły szczytowej. Przez alpinistów uważny jest za jedan z najpiękniejszych szczytów na ziemi, obok Alpamayo, Ama Dablam, Matterhorn. Chan Tengri jest często określany jako “małe K2” – faktycznie obie góry mają podobną, trójkątną sylwetkę “idealnej góry”.
Szczyt zdobyła jako pierwsza ekspedycja ukraińska w 1931 roku. Do 1943 roku, kiedy precyzyjnie zmierzono wysokość Piku Pobiedy, to Chan Tengri uchodził za najwyższy szczyt Tienszanu.
Chan Tengri ma ciekawy polski epizod. W 2000 roku siedemnastolatek Adam Bielecki samotnie zdobył szczyt, stając się najmłodszym w historii zdobywcom “władcy niebios”. Wśród zdobywców zapisał się również członek teamu 8a Łukasz Supergan. Jego relację możecie przeczytać w artykule pod tytułem “Chan Tengri – piękny i ryzykowny”.
Według informacji na stronie russianclimb.com na dzień pisania niniejszego artykuły rosyjskie odznaczenie posiada 711 osób. Część z nich zdobyła jednak tylko cztery szczyty, zgodnie z wymaganiami ówczesnych czasów. Pierwszym zdobywcą był Evgenyi Ivanow i dokonał tego w 1961 roku. W 1970 roku na wszystkich szczytach stanęła pierwsza kobieta Ludmila Agranovskaya. Przez lata wyróżnienie zdobywali niemal wyłącznie wspinacze z ZSRR i satelickich krajów bloku wschodniego. Dopiero w 1985 roku Śnieżna Panterę zdobyli pierwsi wspinacze z zachodu – Amerykanie William (Will) Garner i Randall (Randy) Starrett II. Najmłodszym zdobywcom jest dwudziestoletni Gennady Mikhailov (w 1988 roku) a najstarszym Boris Korshunov, który zdobył tytuł ostatni raz w wieku 69 lat. Kilku wspinaczy ma na koncie więcej niż jedno odznaczenie. Rekordzistą jest tu wspomniany wcześniej Boris Korshunov, który zdobył Śnieżną Panterę był na wszystkich szczytach aż dziewięć razy.
Warto wspomnieć, że szczyty wchodzące w skład Śnieżnej Pantery zdobywano na różne sposoby – różnymi drogami, zarówno latem jak i zimą.
W 1989 roku tytuł zdobyła pierwsza osoba z Polski – Amalia Kapłoniak (ale bez Piku Pobiedy). Do dziś Śnieżną Panterę zdobyło sześciu Polaków i dwie Polki. W historii odznaczenia zapisał się w latem 2016 roku Andrzej Bargiel zdobywając wszystkie pięć szczytów w rekordowym czasie 29 dni 17 godzin i 5 minut.
