01.03.2024

Bory Tucholskie – atrakcje i szlaki turystyczne

Nie zawsze chcecie jechać w góry. Czasem potrzeba zaszyć się w lesie, posłuchać śpiewu ptaków i pozwolić sobie na niespieszny spacer. Bory Tucholskie to miejsce, gdzie nawet w szczycie sezonu wakacyjnego można napawać się ciszą. Zapraszamy na piaszczyste ścieżki w sosnowym lesie. Brzmi kusząco, prawda?

                       

Bory Tucholskie – gdzie leżą?

Ten ogromny kompleks leśny leży na granicy województw kujawsko-pomorskiego i pomorskiego. Ciągnie się niemal od granic Bydgoszczy na południu do Kościerzyny na północy – to ponad 100 km. Na zachód od Wisły, w dorzeczu Brdy i Wdy. Bory Tucholskie leżą na Równinie Tucholskiej i porastają ją niemal całą. Jak nietrudno się domyślić, w sercu tego obszaru leży miejscowość od której bory wzięły swoją nazwę – Tuchola.

Samo określenie – bór – oznacza gęsty las iglasty. Bory Tucholskie jednak nie zawsze były borem, bo kilkaset lat temu ten teren porastała mieszana puszcza bukowo-sosnowa. Eksploatacja drzewostanu doprowadziła jednak do tego, że już ponad sto lat temu gatunki inne niż sosna niemal zaniknęły. Wskutek działalności człowieka puszcza stała się więc borem. Obecnie bory tucholskie to jeden z największych takich homogenicznych lasów w Polsce. Zajmują ponad 3000 km2. Dla porównania – to powierzchnia dziesięciokrotnie większa niż zajmują takie miasta jak Kraków czy Wrocław. W Borach Tucholskich Tatry zmieściłyby się niemal czterokrotnie.

Tak ogromny obszar oznacza, że nie sposób się tam nudzić. Rzeczywiście, w Borach Tucholskich atrakcji jest wystarczająco dużo, żeby wypełnić nawet długi urlop. Można tam spalić sporo kalorii, bądź wręcz przeciwnie, oddać się słodkiemu lenistwu zapominając o problemach.

Bory Tucholskie to naprawdę ogromny obszar i setki kilometrów szlaków, ścieżek i dróg rowerowych.
Bory Tucholskie to naprawdę ogromny obszar i setki kilometrów szlaków, ścieżek i dróg rowerowych. (fot. Wikimedia Commons)

Jak dojechać do Borów Tucholskich?

Najprościej jest dostać się do Bydgoszczy, miasta które jest „bramą” regionu. Stąd do Tucholi dojedziecie w ciągu około godziny. Podróż stąd do Chojnic, u południowych granic Parku Narodowego „Bory Tucholskie” zajmie kolejne 30 minut.

Do parku narodowego można dotrzeć też koleją. Pociągi docierają do Chojnic od południa, z Bydgoszczy i od północy, z Kościerzyny i z Trójmiasta. Można też w ten sposób trochę „zwiedzić” park bo fragment linii kolejowej na północ od Chojnic przebiega przez jego teren.

Atrakcje Borów Tucholskich

Pierwszą i najważniejszą atrakcją Borów Tucholskich jest sosnowy las. W takim miejscu amatorzy długich pieszych wędrówek czy rowerowych wypraw będą się czuli jak ryba w wodzie. Choć szlaków pieszych jest może nieco mniej niż w górach, możliwości jest więcej niż zdołalibyście przejść w kilka dni. Od krótkich szlaków na jednodniową wycieczkę do długodystansowych (w polskiej skali) tras wymagających kilku dni marszu. Wędrować z plecakiem można przecież także po płaskim, choćby dla odmiany. Jeśli zastanawiacie się jaki plecak nada się na wędrówkę po Borach Tucholskich, to tu znajdziecie modele odpowiednie na krótkie wycieczki i długie wyprawy.

Świt nad jeziorem w Borach Tucholskich
Świt nad jeziorem w Borach Tucholskich (fot. Leszek Kozłowski / flickr / CC BY 2.0 DEED)

Szlaki piesze w Borach Tucholskich

Najpopularniejszym i najdłuższym pieszym szlakiem turystycznym w Borach Tucholskich jest niebieski szlak łączący Bydgoszcz z Konarzynami – szlak Brdy. Całość ma ponad 150km, ale my proponujemy zacząć wędrówkę w Koronowie, nieco na północ od miasta. Pozostanie wam nadal 120km wędrówki przez sosnowy bór. Szlak prowadzi w górę Brdy i długimi odcinkami jest wytyczony nad samym jej brzegiem. Za północnymi brzegami Jeziora Koronowskiego wkracza na tereny Tucholskiego Parku Krajobrazowego. Tam mija uroczysko „Piekło”, gdzie Brda z leniwie płynącej nizinnej rzeki zamienia się w wartki górski potok. Dalej prowadząc wzdłuż linii rzeki prowadzi na północ do Parku Narodowego „Bory Tucholskie”. Szlak kończy się w Konarzynach, za zachodnimi granicami Zaborskiego Parku Krajobrazowego, którego Park Narodowy jest enklawą.

Bory Tucholskie to również miejsce gdzie wiele jest śladów dawnej i bliższej historii. Jeden ze szlaków, dość długi, bo ponadstukilometrowy poświęcony jest pamięci walki zbrojnej polskich partyzantów w czasie II wojny światowej. Na trasie prowadzącej niebieskimi znakami umieszczono tablice objaśniające historyczne znaczenie mijanych miejsc. 

Szlaki rowerowe w Borach Tucholskich

Brak znaczących wzniesień, rozległe lasy – to oczywiście idealne miejsce na wycieczki rowerowe. Cały region jest poprzecinany szlakami rowerowymi, które zawiodą was w najciekawsze i najpiękniejsze miejsca. Nie grożą wam forsowne podjazdy ani lawirowanie między samochodami.

Najdłuższy szlak rowerowy w Borach Tucholskich to niemal kopia najdłuższego szlaku pieszego. Niebieski „szlak Brdy” tylko krótkimi fragmentami prowadzi po piaszczystych leśnych ścieżkach. 160-kilometrowa trasa jest propozycją nie tylko dla tych, którzy nawykli do nawijania kilometrów i pokonają ją w ciągu weekendu. Miejsc, w których warto się zatrzymać jest przy niej tyle, że nawet jeśli zaplanujecie wycieczkę na 4 czy 5 dni, nie będzie nudno.

Dla bardziej wprawionych w offroadowych bojach na rowerze alternatywą będzie… pieszy niebieski szlak, wspomniany wyżej. Dopuszczono na nim bowiem ruch rowerzystów. Trzeba jednak pamiętać, że nie był projektowany jako droga rowerowa i będziecie musieli się na nim zmagać często z piaszczystymi drogami, a jeśli pada to i błotem. Czymże jednak byłaby prawdziwa przygoda gdyby nie niosła ze sobą choć odrobiny wyzwania?

Na stronie powiatu Tuchola możecie pobrać przewodnik po trasach rowerowych, gdzie znajdziecie mapy, dokładny opis każdego szlaku i mnóstwo informacji o atrakcjach, które znajdują się po drodze.

Park Narodowy "Bory Tucholskie" można zwiedzać na rowerze
Park Narodowy “Bory Tucholskie” można zwiedzać na rowerze (fot. Wikimedia Commons)

Szlaki kajakowe w Borach Tucholskich

Bory Tucholskie to nie tylko kraina bezkresnych sosnowych lasów, ale także kraina … jezior. Mniejszych i większych zbiorników wodnych jest tam kilkadziesiąt, a wiele z nich łączą rzeki – Brda i Wda.

233-kilometrowy szlak Brdy jest uważany za jedną z najpiękniejszych tras kajakowych nie tylko w Polsce ale i w Europie. Rzeka jest nadal w większości dzika i meandruje swobodnie przez pola i lasy. W górnym odcinku rzeka jest wąska więc nurt jest nieco szybszy. Traficie tu czasem też na łatwe do pokonania przeszkody, ale mimo to nawet początkujący kajakarze poradzą sobie bez problemu. W środkowej części rzeka przepływa przez cztery urokliwe jeziora. Rozlewa się szerzej i zwalnia, zatem ta część jest najlepsza na spokojny wypoczynek na wodzie. Pokonanie całości zajmie 8-10 dni. Na całym szlaku jest pod dostatkiem przystani i pół kempingowych, a jeśli nie chcecie spać pod namiotem – baza noclegowa jest wystarczająco rozbudowana

Atrakcje Borów Tucholskich

Skoro już wiadomo jak się po Borach Tucholskich poruszać to sprawdźmy jakie atrakcje warto będąc tam odwiedzić.

Park Narodowy „Bory Tucholskie”

Jeden z najmłodszych parków narodowych w Polsce, istnieje od 1996 roku. Został wydzielony ze znacznie większego Zaborskiego Parku Krajobrazowego, aby chronić najcenniejsze przyrodniczo obszary Borów Tucholskich. Ciekawostką jest logo parku, na którym widać głuszca, choć ten gatunek od niemal 50 lat tam nie występuje. Ma być przypomnieniem, że działalność człowieka może niszczyć przyrodę i dlatego właśnie należy ją chronić.

Teren parku to jedynie 2% powierzchni całych Borów Tucholskich, ale znajdziecie tu aż 21 jezior. Kilka z nich tworzy Strugę Siedmiu Jezior. Ciąg wodny prowadzący do największego zbiornika wodnego w regionie – Jeziora Charzykowskiego.

Choć Bory Tucholskie to lasy niemal wyłącznie sosnowe, najstarszym drzewem w Parku jest nie sosna ale dąb. „Bartuś” (to nawiązanie do słynnego, starszego od niego dębu „Bartek”) ma ok.25 m wysokości i ocenia się, że ma co najmniej 500 lat.

W samym parku znajdziecie też liczne punkty widokowe. Pomosty nad jeziorem Wielkie Gacno czy kładkę Pętla Lipnickiego wokół dawnego torfowiska. Dla miłośników historii atrakcją będzie zreksontruowany partyzancki schron TOW Gryf Pomorski „Cis” z czasów II Wojny Światowej.

Bory Tucholskie - Struga Siedmiu Jezior
Struga Siedmiu Jezior w Borach Tucholskich (fot. Wikimedia Commons)

Inne atrakcje Borów Tucholskich

Skoro park narodowy zajmuje tak niewielką powierzchnię całych Borów Tucholskich to oczywiście ogromna ilość atrakcji znajduje się poza nim.

Cały niemal obszar Borów Tucholskich leżał na terenie Państwa Krzyżackiego, a Tuchola była siedzibą komtura. Do naszych czasów zachowały się jednak nieliczne zabytki z tamtego okresu. Najefektowniejszy jest zamek w Człuchowie – fragmenty murów obronnych oraz 46-metrowa wieża Zamku Wysokiego. W czasach swojej świetności zamek w Człuchowie wielkością ustępował tylko siedzibie Wielkiego Mistrza Zakonu w Malborku. Oprócz tego na wschodnich rubieżach Borów Tucholskich znajdziecie pozostałości zamku w Świeciu z efektowną – choć niższą od człuchowskiej – wieżą.

Zamek w Człuchowie
Zamek w Człuchowie (fot. Wikimedia Commons)

Skoro Bory Tucholskie nie tylko sosnowym lasem, ale także jeziorami stoją, to oczywiście są tam też związane z wodą miejsca, które warto zobaczyć. Dwa, które chcemy wam polecić są zabytkami hydrotechniki i oba są jedyne w swoim rodzaju.

Są elementami większego przedsięwzięcia inżynierskiego – Wielkiego Kanału Brdy, który powstał w połowie XIX w. Na jego początku zbudowano zaporę w miejscowości… Zapora, a przed nią powstał zbiornik wodny o tej samej nazwie – Zbiornik Zapora. Używa się też lokalnej, kaszubskiej nazwy – Mylof. To najstarszy taki obiekt w Polsce. Drugi zabytek jest jeszcze bardziej niezwykły. To – wzorowany na konstrukcjach starożytnych rzymian – najprawdziwszy akwedukt. W miejscowości Fojutowo kanał krzyżuje się z rzeką Czerska Struga więc poprowadzono go kilkudziesięciometrowym akweduktem nad nią.

Akwedukt w Fojutowie. Dołem płynie Czerska Struga, a górą Wielki Kanał Brdy.
Akwedukt w Fojutowie. Dołem płynie Czerska Struga, a górą Wielki Kanał Brdy. (fot. Wikimedia Commons)

Bory Tucholskie – atrakcje dla dzieci

Po leśnych spacerach, wyprawach kajakiem czy na rowerze dobrze móc najmłodszych zająć czymś co nie będzie wymagało tyle czysto fizycznej aktywności. W Borach Tucholskich takich miejsc jest na szczęśćie sporo.

Indianie to zawsze atrakcyjny temat. Pióropusze, tipi, łuki, kodeks honorowy robią wrażenie na każdym młodym poszukiwaczu przygód. W położonym obok Tucholi Wymysłowie znajdziecie najprawdziwszą indiańską wioskę, z muzeum Indian Północnoamerykańskich. Czynne jest tylko od maja do września, ale przecież Indianie kojarzą się nam bardziej ze słoneczną prerią niż wielkimi śniegami.

W równie nieodległym Gostycynie jest kolejna “wioska”, ale tym razem bazująca na lokalnej historii – górnicza. Dlaczego tu, tak daleko na północy od Śląska? Otóż działała tu najprawdziwsza podziemna – nie odkrywkowa – kopalnia, Montania. Z szybami, kolejką i wszystkim co z dawnym górnictwem się wiąże. Kopalnia działała do 1939 roku i w zorganizowanej w miejscu gdzie była zlokalizowana Górniczej Wiosce, zobaczycie wszystko co udało się ocalić.

Bory Tucholskie z psem - nie ma nic lepszego
Spacer z psem w sosnowym lesie – nie ma nic lepszego (fot. Elina Volkova / pexels)

Bory Tucholskie z psem

Choć właściciele psów są już przyzwyczajeni do różnych ograniczeń, to Bory Tucholskie są miejscem, gdzie czworonogi są mile widziane. Jedynym miejscem, gdzie z psami wchodzić nie wolno jest Park Narodowy „Bory Tucholskie”. Jak już pisaliśmy, to jedynie niewielki w porównaniu do całego regionu obszar, więc ten niewielki wyjątek nie będzie mocno uciążliwy.

Co zabrać na wycieczkę w Bory Tucholskie?

Wbrew pozorom odpowiedź na to pytanie wcale nie jest zupełnie oczywista i banalna. Podstawą są – jak zawsze – dobre buty. Ponieważ nie pokonuje się w Borach Tucholskich stromy podejść, mogłoby się wydawać, że nie ma co przywiązywać do tego zbytniej wagi. To błąd. Długi marsz w nieprzewidzianym do takich celów obuwiu będzie po prostu mało komfortowy. Najlepszym wyborem będą lekkie, letnie buty trekkingowe.

Kilka rad dotyczących tego jak wybrać dobre buty trekkingowe na taką wycieczkę, znajdziecie tutaj.

Potrzebny będzie też wygodny mały plecak. Torba na ramię czy szmaciany worek z szelkami ze sznurka to… nienajlepszy pomysł.

W tej kwestii też spieszymy z pomocą i przygotowaliśmy poradnik z obszerną listą pozwalającą porównać różne modele.

Trzeba pamiętać jeszcze o jednej rzeczy. Bory Tucholskie to ogromny obszar i z zasięgiem telefonii komórkowej bywa różnie. Mówiąc wprost – są miejsca gdzie go nie ma. Mamy jednak przeczucie, że są tacy, których to ani trochę nie martwi i że mogą potraktować to jako jeszcze jeden argument, żeby tam się wybrać.

                 

Udostępnij

W Temacie

Strona wykorzystuje pliki cookies w celach wyłącznie statystycznych. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były instalowane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na wykorzystanie plików cookies. Dowiedz się więcej.