{"id":8163,"date":"2018-11-10T04:54:31","date_gmt":"2018-11-10T03:54:31","guid":{"rendered":"http:\/\/8a.pl\/8academy\/?p=8163"},"modified":"2024-05-19T21:12:06","modified_gmt":"2024-05-19T19:12:06","slug":"pogoda-w-gorach-tradycyjne-metody-prognozowania","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/8a.pl\/8academy\/pogoda-w-gorach-tradycyjne-metody-prognozowania\/","title":{"rendered":"Pogoda w g\u00f3rach \u2013 tradycyjne metody prognozowania"},"content":{"rendered":"\n

Pogoda w g\u00f3rach ma to do siebie, \u017ce czasem trudno jest za ni\u0105 \u201cnad\u0105\u017cy\u0107\u201d. Bywa bardziej dynamiczna i mniej przewidywalna od tej na nizinach. Jednak szykuj\u0105c si\u0119 na weekendowy wypad do schroniska, d\u0142u\u017csz\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119, wspinaczk\u0119 czy skitury, chcemy wiedzie\u0107 czego si\u0119 spodziewa\u0107. Jaka mo\u017ce by\u0107 pogoda w g\u00f3rach i czy s\u0105 jakie\u015b proste, tradycyjne metody przewidywania zjawisk atmosferycznych? W niniejszym artykule postaramy si\u0119 odpowiedzie\u0107 na tego typu pytania.<\/p>\n\n\n\n

Pogoda w g\u00f3rach \u2013 zjawiska<\/h2>\n\n\n\n

Ukszta\u0142towanie terenu ma niebagatelny wp\u0142yw na zjawiska atmosferyczne. Chodzi o to, \u017ce pasma g\u00f3rskie stanowi\u0105 przeszkod\u0119 na drodze przemieszczaj\u0105cych si\u0119 mas powietrza. To bywa przyczyn\u0105 pewnych zawirowa\u0144 w systemie pogodowym. Nie jest tajemnic\u0105, \u017ce aura w g\u00f3rach rz\u0105dzi si\u0119 swoimi prawami. Cz\u0119sto wr\u0119cz ignoruje to, co sugeruj\u0105 kalendarzowe i astronomiczne pory roku, sypi\u0105c \u015bniegiem w \u015brodku lata, czy zaskakuj\u0105c skutymi lodem \u015bcie\u017ckami ju\u017c w pa\u017adzierniku.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"pogoda
Pogoda w g\u00f3rach potrafi si\u0119 nagle za\u0142ama\u0107 i skutecznie uprzykrzy\u0107 nam w\u0119dr\u00f3wk\u0119. (fot. Piotr Deska)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W g\u00f3rach zazwyczaj nie ma zbyt wielu miejsc, gdzie mo\u017cna si\u0119 schroni\u0107 przed gwa\u0142townymi zjawiskami, st\u0105d wszelkie kaprysy cz\u0119sto odczuwamy na w\u0142asnej sk\u00f3rze. Na co musimy si\u0119 przygotowa\u0107, gdy planujemy g\u00f3rskie wycieczki? Oto kilka czynnik\u00f3w pogodowych, kt\u00f3re nale\u017cy bra\u0107 pod uwag\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Opady deszczu<\/h3>\n\n\n\n

Do\u015bwiadczeni tury\u015bci, nie wychodz\u0105 na szlak, je\u015bli nie maj\u0105 ze sob\u0105 kurtki przeciwdeszczowej<\/a>. Mo\u017ce to nadgorliwo\u015b\u0107, skoro na nizinach \u015bwieci s\u0142o\u0144ce? Ot\u00f3\u017c nie! Obszary g\u00f3rskie cz\u0119sto charakteryzuj\u0105 si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015bci\u0105 opad\u00f3w ni\u017c otaczaj\u0105ce je r\u00f3wniny. Tak jest m.in. w Polsce. \u015arednia suma opad\u00f3w w naszym kraju to 600 mm\/rok, g\u00f3ry zdecydowanie wybijaj\u0105 si\u0119 na tym tle. Szacuje si\u0119, \u017ce w Sudetach roczna suma opad\u00f3w wynosi 1000 mm, a w Tatrach a\u017c 1700 mm. Dla fana g\u00f3rskich wycieczek na pewno nie s\u0105 to \u201csuche dane\u201d \u2013 ta spora, b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a, r\u00f3\u017cnica przek\u0142ada si\u0119 bowiem na wi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo zmokni\u0119cia na szlaku.<\/p>\n\n\n\n

Zreszt\u0105 mo\u017cna powiedzie\u0107, i\u017c to same g\u00f3ry potrafi\u0105 “wywo\u0142a\u0107” deszcz. Mowa o tzw. opadzie orograficznym<\/strong>. Polega on na tym, \u017ce nap\u0142ywaj\u0105ce masy powietrza, po napotkaniu terenowej przeszkody, wznosz\u0105 si\u0119 do g\u00f3ry. Poniewa\u017c wraz z wysoko\u015bci\u0105 spada temperatura, znajduj\u0105ca si\u0119 w powietrzu para wodna ulega skropleniu. Na rozleg\u0142ych r\u00f3wninach wspomniany mechanizm powstawania deszczu ju\u017c by “nie zadzia\u0142a\u0142”.<\/p>\n\n\n\n

Ma\u0142y letni kapu\u015bniaczek nie powinien by\u0107 gro\u017any. Gorzej, kiedy trafimy na ulew\u0119 i nie mamy wsparcia w postaci odzie\u017cy membranowej (przydaj\u0105 si\u0119:\u00a0kurtka<\/a>, spodnie<\/a>, a czasem te\u017c skarpetki<\/a>). Gdy do tego dochodzi niska temperatura, przemoczenie grozi wych\u0142odzeniem organizmu, a to\u00a0\u2013 w skrajnych przypadkach\u00a0\u2013 prowadzi\u0107 mo\u017ce do hipotermii<\/a>. Gro\u017ane mog\u0105 si\u0119 te\u017c okaza\u0107 gwa\u0142towne ulewy, prowadz\u0105ce do szybszego przybierania potok\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Jak
Ciemne chmury mog\u0105 zwiastowa\u0107 nadej\u015bcie burzy. (fot. Piotr Deska)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Burze<\/h3>\n\n\n\n

Ale opady przyjmuj\u0105 te\u017c bardziej gwa\u0142town\u0105 form\u0119. W \u015brodowisku g\u00f3rskich turyst\u00f3w szczeg\u00f3lnie z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105 ciesz\u0105 si\u0119 burze. Najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105 one latem i wiosn\u0105, chocia\u017c sporadycznie mo\u017cna na nie trafi\u0107 te\u017c jesieni\u0105 lub p\u00f3\u017an\u0105 zim\u0105. Efektowne wy\u0142adowania mog\u0105 cieszy\u0107 oko, je\u015bli przebywamy w bezpiecznym, zamkni\u0119tym pomieszczeniu, jednak w g\u00f3rach, gdzie trudno liczy\u0107 na schronienie, zawsze dostarczaj\u0105 negatywnych wra\u017ce\u0144. Tu z burzami nie ma \u017cart\u00f3w! Najbardziej zagro\u017cone s\u0105 osoby znajduj\u0105ce si\u0119 w najwy\u017cej po\u0142o\u017conych miejscach i na otwartej przestrzeni, dlatego gdy zanosi si\u0119 na burze, trzeba zej\u015b\u0107 poni\u017cej grani.<\/p>\n\n\n\n

Obszar zagro\u017cenia jest wi\u0119kszy, ni\u017c mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Po uderzeniu pioruna w ziemi\u0119, \u0142adunek elektryczny rozchodzi si\u0119 w pobli\u017cu tego miejsca, wybieraj\u0105c obiekty stawi\u0105ce najmniejszy op\u00f3r. W zwi\u0105zku z tym nale\u017cy unika\u0107 kontaktu ze wszystkim, co s\u0142ynie z dobrego przewodzenia pr\u0105du. Nie warto ryzykowa\u0107 dotykania metalowych u\u0142atwie\u0144 w postaci stopni, drabinek czy \u0142a\u0144cuch\u00f3w, a ju\u017c na pewno trzeba zapomnie\u0107 o przekraczaniu ciek\u00f3w wodnych. Nale\u017cy si\u0119 te\u017c wystrzega\u0107 miejsc po\u0142o\u017conymi pod wysokimi drzewami (przede wszystkim tymi, rosn\u0105cymi w osamotnieniu) oraz s\u0142upami kolejki g\u00f3rskiej. Niewskazane jest przebywania w skalnych szczelinach.<\/p>\n\n\n\n

Na koniec wa\u017cna wskaz\u00f3wka dla os\u00f3b planuj\u0105cych trasy: burze najcz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 po po\u0142udniu\u00a0\u2013 warto pami\u0119ta\u0107 wi\u0119c o tym, \u017ce wcze\u015bniejsze wyj\u015bcie na szlak, mo\u017ce oszcz\u0119dzi\u0107 nam dodatkowych \u201cwra\u017ce\u0144\u201d.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Pogoda
Pogoda w g\u00f3rach lubi p\u0142ata\u0107 figle, dlatego w przej\u015bciowych porach roku dobrze jest pomy\u015ble\u0107 o spakowaniu raczk\u00f3w. (fot. Piotr Deska)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u015anieg<\/h3>\n\n\n\n

W przypadku g\u00f3r (nawet tych nam najbli\u017cszych) nie warto zbytnio sugerowa\u0107 si\u0119 datami w kalendarzu, gdy\u017c zima mo\u017ce nadej\u015b\u0107 znienacka lub zosta\u0107 nieco d\u0142u\u017cej, krzy\u017cuj\u0105c nam szyki. Warstwa bia\u0142ego puchu w pa\u017adzierniku, czy nawet w maju nie jest niczym niezwyk\u0142ym, a wycieczki w takich \u201cokoliczno\u015bciach przyrody\u201d wymagaj\u0105 innego przygotowania, ni\u017c te organizowane, gdy lato jest w pe\u0142ni.<\/p>\n\n\n\n

[O przygotowaniach i w\u0119dr\u00f3wce w warunkach zimowych pisa\u0142 \u0141ukasz Supergan w artykule \u201cJak wej\u015b\u0107 na Rysy zim\u0105\u201d<\/a>]<\/em><\/p>\n\n\n\n

Problemem nie b\u0119d\u0105 jedynie: mniej stabilne pod\u0142o\u017ce, wymagaj\u0105ce skorzystania z raczk\u00f3w b\u0105d\u017a rak\u00f3w<\/a> i czekana<\/a> oraz zagro\u017cenie lawinowe. Je\u015bli zaskoczy nas intensywna \u015bnie\u017cyca i nagle dooko\u0142a zrobi si\u0119  bia\u0142o, mo\u017cemy mie\u0107 k\u0142opot z odnalezieniem oznacze\u0144 szlaku.<\/p>\n\n\n\n

Mg\u0142y<\/h3>\n\n\n\n

Problemy \u201cnawigacyjne\u201d bywaj\u0105 te\u017c spowodowane wyst\u0119powaniem g\u0119stych mgie\u0142. Nasilaj\u0105 si\u0119 one wtedy, gdy tracimy z oczu punkty odniesienia, bo \u2013 na przyk\u0142ad \u2013 trasa przebiega przez po\u0142oniny i nie wida\u0107 wyra\u017anej \u015bcie\u017cki. Je\u015bli eksplorujemy tereny pe\u0142ne stromych zboczy i urwisk, mo\u017ce zrobi\u0107 si\u0119 naprawd\u0119 niebezpiecznie!<\/p>\n\n\n\n

Mg\u0142om cz\u0119sto towarzysz\u0105 inne zjawiska, utrudniaj\u0105ce w\u0119dr\u00f3wk\u0119, takie jak: m\u017cawka, szron, czy oblodzenie. Wilgo\u0107 w powietrzu mo\u017ce te\u017c przyspiesza\u0107 wyzi\u0119bianie organizmu. Brak perspektyw na \u0142adne widoki zwykle prowadzi tak\u017ce do obni\u017cania si\u0119 wycieczkowego morale.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"Wietrzne
\u015anie\u017cka uchodzi za najbardziej wietrzne miejsce w Polsce. (fot. Piotr Deska)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wiatr<\/h3>\n\n\n\n

Dlaczego pakuj\u0105c si\u0119 na g\u00f3rsk\u0105 wycieczk\u0119, nawet przy \u0142adnej pogodzie, chowamy do plecaka kurtk\u0119 membranow\u0105 lub cho\u0107by softshell<\/a>? Pow\u00f3d jest oczywisty. Tereny g\u00f3rskie s\u0142yn\u0105 z porywistych wiatr\u00f3w. Przyk\u0142ady? Za najbardziej wietrzne miejsce w Polsce uchodzi \u015anie\u017cka<\/a>. W roku 1990 odnotowano tam podmuchy o pr\u0119dko\u015bci (uwaga!) 345 km\/h. Do Kr\u00f3lowej Sudet\u00f3w nale\u017cy te\u017c inny rekord \u2013 w styczniu 1993 roku zmierzono najwy\u017csz\u0105 w skali miesi\u0105ca, \u015bredni\u0105 pr\u0119dko\u015b\u0107 wiatru \u2013 88 km\/h. Imponuj\u0105cym wynikiem mo\u017ce pochwali\u0107 si\u0119 tak\u017ce Kasprowy Wierch. 6 maja w 1968 roku podczas \u201chalnego stulecia\u201d na urz\u0105dzeniach pomiarowych odczytano warto\u015b\u0107 80 metr\u00f3w na sekund\u0119, czyli 288 km\/h. W rzeczywisto\u015bci wiatr m\u00f3g\u0142 by\u0107 jeszcze silniejszy. Na wiatromierzu zabrak\u0142o po prostu skali.<\/p>\n\n\n\n

A jak to wygl\u0105da na \u015bwiecie? W tej rywalizacji nie przoduj\u0105 wcale monumentalne Himalaje, a niepozorna, bo wznosz\u0105ca si\u0119 zaledwie na wysoko\u015b\u0107 1917 m n.p.m., G\u00f3ra Waszyngtona, nie bez przyczyny zwana “G\u00f3r\u0105 Wichr\u00f3w”. W\u0142a\u015bnie tam 12 kwietnia 1934 roku odnotowano rekordowe 103 m\/s, czyli 371 km\/h (chocia\u017c niekt\u00f3re \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 nawet 404 km\/h).<\/p>\n\n\n\n

Mocny wiatr jest zjawiskiem niebezpiecznym z dw\u00f3ch g\u0142\u00f3wnych powod\u00f3w. Po pierwsze sprzyja wych\u0142odzeniu organizmu, po drugie utrudnia poruszanie si\u0119 po szlakach, a w przypadku bardziej eksponowanych odcink\u00f3w grozi utrat\u0105 r\u00f3wnowagi i powa\u017cnym wypadkiem (w tym kontek\u015bcie najbardziej niebezpieczne s\u0105 nieoczekiwane, gwa\u0142towne podmuchy).<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego w g\u00f3rach tak \u201cwieje\u201d? Powody mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cne, bo i r\u00f3\u017cne s\u0105 rodzaje wiatr\u00f3w charakterystycznych dla takich rejon\u00f3w. Oto pierwsze z brzegu przyk\u0142ady.<\/p>\n\n\n\n

Wiatr halny<\/h3>\n\n\n\n

Nale\u017cy do rodziny fen\u00f3w\u00a0\u2013 ciep\u0142ych i suchych wiatr\u00f3w, kt\u00f3re ze szczyt\u00f3w g\u00f3r kieruj\u0105 si\u0119 w stron\u0119 dolin. Halny najcz\u0119\u015bciej pojawia si\u0119 jesieni\u0105 i wczesn\u0105 wiosn\u0105, wieje przez 2-3 dni (chocia\u017c zdarza\u0142o si\u0119 tak\u017ce, \u017ce wia\u0142 dni 11!). Mimo, i\u017c kojarzony jest g\u0142\u00f3wnie z Tatrami i Podhalem, jego s\u0142awa dociera du\u017co dalej, bo znany jest tak\u017ce np. w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci W\u0119gier.<\/p>\n\n\n\n

\"halny
Pogoda w g\u00f3rach potrafi by\u0107 bardzo dynamiczna. W przypadku wiatru halnego niezb\u0119dna jest bariera w postaci g\u00f3r i du\u017ca r\u00f3\u017cnica ci\u015bnie\u0144 pomi\u0119dzy dwiema ich stronami. (rys. 8a.pl)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na czym polega to zjawisko? Warunkami sprzyjaj\u0105cymi powstawaniu halnego, s\u0105:<\/p>\n\n\n\n