- \n
- Zasady bezpiecze\u0144stwa w g\u00f3rach \u2013 wycieczki zimowe<\/strong><\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/p>\n\n\n
\n![\"Lawina](\"https:\/\/8a.pl\/8academy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/2007-02-15-CLB-Couloir2-c.jpg\")
Lawina \u015bnie\u017cna wygl\u0105da niezwykle malowniczo, ale jest pot\u0119\u017cn\u0105, niszczycielsk\u0105 si\u0142\u0105. (fot. Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n Rodzaje lawin \u015bnie\u017cnych<\/h2>\n\n\n\n
Istnieje wiele rodzaj\u00f3w lawin, kt\u00f3re r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 charakterem i sposobem powstawania. Do najcz\u0119\u015bciej spotykanych zalicza si\u0119:<\/p>\n\n\n\n
- \n
- Lawina deskowa <\/strong>\u2013 najcz\u0119stsze (r\u00f3wnie\u017c w polskich g\u00f3rach) i najbardziej niebezpieczne zjawisko lawinowe. Obsuwa si\u0119 w\u00f3wczas jedynie wierzchnia warstwa, lub warstwy \u015bniegu, kt\u00f3re oddzieli\u0142y si\u0119 od tych le\u017c\u0105cych pod nimi. Cz\u0119sto zdarza si\u0119 w miejscu, gdzie operuj\u0105 narciarze albo tury\u015bci piesi, kt\u00f3rzy wywo\u0142uj\u0105c obci\u0105\u017cenie, naruszaj\u0105 w\u0105t\u0142\u0105 stabilno\u015b\u0107 pokrywy.<\/li>\n\n\n\n
- Lawina py\u0142owa<\/strong> – polega na gwa\u0142townym przemieszczaniu si\u0119 suchego \u015bniegu w formie py\u0142u. Tego typu lawiny potrafi\u0105 osi\u0105ga\u0107 pr\u0119dko\u015bci przekraczaj\u0105ce 300 km\/h. Przed czo\u0142em lawiny wytwarza si\u0119 w\u00f3wczas du\u017ce ci\u015bnienie, a za ni\u0105 podci\u015bnienie, kt\u00f3re zasysa wszystko do jej wn\u0119trza. Lawiny py\u0142owe wyst\u0119puj\u0105 g\u0142\u00f3wnie na du\u017cych wysoko\u015bciach, gdzie suchy \u015bnieg jest mniej podatny na metamorfizowanie i utrzymuje si\u0119 w stanie lu\u017anego puchu. W najl\u017cejszej odmianie to tzw. py\u0142\u00f3wki schodz\u0105ce \u017clebami czy stromymi \u015bcianami \u2013 z takimi cz\u0119sto spotykaj\u0105 si\u0119 wspinacze w Tatrach.<\/li>\n\n\n\n
- Lawina gruntowa<\/strong> – obejmuj\u0105ca ca\u0142e warstwy \u015bniegu wraz z pod\u0142o\u017cem, wyst\u0119puje raczej w cieplejszych porach roku. Tego typu lawiny przemieszczaj\u0105 si\u0119 wolniej, ale s\u0105 niezwykle niszczycielskie, poniewa\u017c transportuj\u0105 ogromne masy \u015bniegu, lodu i ziemi.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
\n![\"Najwi\u0119ksze](\"https:\/\/8a.pl\/8academy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Lanches250295-4.jpg\")
Najwi\u0119ksze lawiny \u015bnie\u017cne potrafi\u0105 zasypywa\u0107 i niszczy\u0107 budynki, a czasem nawet ca\u0142e wioski. (fot. Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n Jak powstaje lawina \u015bnie\u017cna?<\/h2>\n\n\n\n
Lawina \u015bnie\u017cna powstaje w wyniku zaburzenia r\u00f3wnowagi w pokrywie \u015bnie\u017cnej na stoku. Proces ten mo\u017ce by\u0107 wywo\u0142any przez naturalne czynniki, takie jak opady \u015bniegu, wiatr czy zmiany temperatury. Szczeg\u00f3lnie niebezpieczne s\u0105 okresy, gdy na stary, zmro\u017cony \u015bnieg spada nowa, puchowa warstwa, kt\u00f3ra nie \u0142\u0105czy si\u0119 trwale z pod\u0142o\u017cem. Naruszenie stabilno\u015bci pokrywy \u015bnie\u017cnej zale\u017cy od wielu zmiennych, w tym struktury \u015bniegu, nachylenia stoku oraz obecno\u015bci zewn\u0119trznych czynnik\u00f3w destabilizuj\u0105cych. Najcz\u0119\u015bciej do wyzwolenia lawiny przyczynia si\u0119 cz\u0142owiek, przez nieostro\u017cne poruszanie si\u0119 po zagro\u017conych terenach i brak umiej\u0119tno\u015bci oceny lokalnego ryzyka lawinowego.<\/p>\n\n\n\n
Wbrew powszechnemu przekonaniu, lawiny nie schodz\u0105 wy\u0142\u0105cznie wtedy, kiedy pokrywa \u015bniegu jest gruba. Wielokrotnie zdarza\u0142y si\u0119 wszak lawiny na pocz\u0105tku sezonu zimowego, po pierwszych opadach \u015bniegu. Decyduj\u0105cym czynnikiem jest pojawienie si\u0119 tzw. warstwy po\u015blizgowej, kt\u00f3ra pojawia si\u0119 mi\u0119dzy warstwami \u015bniegu. Intensywne opady oczywi\u015bcie niemal zawsze powoduj\u0105 znacz\u0105cy wzrost zagro\u017cenia lawinowego.<\/p>\n\n\n\n
Wa\u017cnym aspektem jest nie tylko chwilowa sytuacja ale tak\u017ce ca\u0142a historia budowania si\u0119 pokrywy \u015bnie\u017cnej. Bywa, \u017ce warstw\u0105 po\u015blizgow\u0105 s\u0105 masy \u015bniegu z opadu, kt\u00f3ry wyst\u0105pi\u0142 wiele dni a nawet tygodni wcze\u015bniej. Dopiero ich obci\u0105\u017cenie, \u015bwie\u017cym opadem albo dzia\u0142alno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka, powoduje, \u017ce \u201epuszczaj\u0105\u201d i po\u0142o\u017cone na nich pok\u0142ady \u015bniegu ruszaj\u0105 z impetem w d\u00f3\u0142. Lawiny, kt\u00f3re schodz\u0105 samoczynnie, najcz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 w wy\u017cszych partiach g\u00f3r, ponad granic\u0105 lasu. Nie znaczy to jednak, \u017ce las jest miejscem bezpiecznym – tu r\u00f3wnie\u017c, cho\u0107 rzadziej, mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 lawiny.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
\n![\"Jazda](\"https:\/\/8a.pl\/8academy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/skier-on-shuksan-arm-2023-11-27-05-19-45-utc.jpg\")
Jazda na nartach poza tras\u0105 oznacza zawsze podwy\u017cszone ryzyko wyzwolenia lawiny \u015bnie\u017cnej. (fot. Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n Lawiny w Polsce<\/h2>\n\n\n\n
W Polsce lawiny \u015bnie\u017cne wyst\u0119puj\u0105 przede wszystkim w Tatrach, gdzie strome stoki i du\u017ca ilo\u015b\u0107 \u015bniegu sprzyjaj\u0105 ich powstawaniu. Warunki lawinowe w Tatrach s\u0105 \u015bci\u015ble monitorowane przez Tatrza\u0144skie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR). Komunikaty lawinowe s\u0105 wydawane codziennie przez ca\u0142y okres wyst\u0119powania zagro\u017cenia i zawieraj\u0105 o wiele wi\u0119cej informacji ni\u017c samo okre\u015blenia stopnia w pi\u0119ciostopniowej skali. Opr\u00f3cz Tatr, potencjalne zagro\u017cenie lawinowe wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c w innych g\u00f3rach, takich jak Karkonosze, Bieszczady czy nawet Beskidy, cho\u0107 oczywi\u015bcie w mniejszym stopniu ni\u017c w najwy\u017cszych polskich g\u00f3rach. Ryzyko lawinowe nie jest zwi\u0105zane z szeroko\u015bci\u0105 geograficzn\u0105 czy wysoko\u015bci\u0105 nad poziomem morza. Wa\u017cne jest nachylenie stoku i ilo\u015b\u0107 zmagazynowanego \u015bniegu. W sensie mechaniki zjawiska, zsuwaj\u0105cy si\u0119 z dachu \u015bnieg te\u017c jest lawin\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Najwi\u0119ksze lawiny w Polsce<\/h2>\n\n\n\n
Lawiny w Polsce s\u0105 kojarzone g\u0142\u00f3wnie z Tatrami. To w\u0142a\u015bnie w najwy\u017cszych polskich g\u00f3rach lawiny schodz\u0105 najcz\u0119\u015bciej i maj\u0105 najwi\u0119ksze rozmiary. Trudno przypomnie\u0107 sobie zimowy sezon, w kt\u00f3rym w Tatrach nie zdarzy\u0142by si\u0119 \u017caden wypadek lawinowy. Do 2009 roku, w tatrza\u0144skich lawinach zgin\u0119\u0142o ponad 100 os\u00f3b. Najbardziej tragicznym zdarzeniem by\u0142a lawina, kt\u00f3ra zesz\u0142a z Rys\u00f3w 28 stycznia 2003 roku. Zgin\u0119\u0142a w\u00f3wczas si\u00f3demka licealist\u00f3w, kt\u00f3rzy wybierali si\u0119 na najwy\u017cszy szczyt Tatr. \u00d3sma ofiara tego wypadku zmar\u0142a kilka dni p\u00f3\u017aniej w szpitalu.<\/p>\n\n\n\n
Najtragiczniejsza w skutkach lawina w naszym kraju zesz\u0142a jednak nie w Tatrach, ale w Karkonoszach. Zdarzy\u0142o si\u0119 to 20 marca 1968 roku, w Bia\u0142ym Jarze, na czarnym szlaku prowadz\u0105cym na \u015anie\u017ck\u0119. Porusza\u0142a si\u0119 nim grupa turyst\u00f3w z Niemiec, Zwi\u0105zku Radzieckiego i Polski. Byli nie\u015bwiadomi zagro\u017cenia, czy wynika\u0142o to z niewiedzy czy z nonszalancji. Oko\u0142o godziny 11 znale\u017ali si\u0119 na rozdro\u017cu. W miejscu gdzie \u0142\u0105czy si\u0119 \u017c\u00f3\u0142ty i przecinaj\u0105cy Bia\u0142y Jar czarny szlak, kt\u00f3ry na zim\u0119 \u2013 w\u0142a\u015bnie z powodu zagro\u017cenia lawinowego – jest zamykany. Najprawdopodobniej samoistnie, zerwa\u0142a si\u0119 nad nimi \u015bnie\u017cna deska. Masy \u015bniegu porwa\u0142y 24 osoby. Pi\u0105tk\u0119 z nich podmuch lawiny odrzuci\u0142 na bok \u2013 tylko oni prze\u017cyli. W akcji ratunkowej bra\u0142o udzia\u0142 ponad tysi\u0105c os\u00f3b, ratownicy z Polski, Czech, wojsko, milicjanci i rzesza ochotnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
\n![\"Lawina](\"https:\/\/8a.pl\/8academy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Lavina6.jpg\")
Lawina, kt\u00f3ra zesz\u0142a w 1968 roku Bia\u0142ym Jarem w Karkonoszach, by\u0142a najtragiczniejszym tego rodzaju zdarzeniem w polskich g\u00f3rach. (fot. Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n Lawinisko mia\u0142o ponad 600 m d\u0142ugo\u015bci i w najszerszym miejscu rozci\u0105ga\u0142o si\u0119 na ok. 80 metr\u00f3w. Czo\u0142o lawiny mia\u0142o wysoko\u015b\u0107 20-25 metr\u00f3w, a masy \u015bniegu rozp\u0119dzi\u0142y si\u0119 do niemal 100 km\/h. Cia\u0142a ostatnich ofiar tragedii odnaleziono dopiero niemal dwa tygodnie po zdarzeniu, na pocz\u0105tku kwietnia. Na miejscu zdarzenia postawiono pomnik, kt\u00f3ry w 1974 roku zniszczy\u0142a kolejna lawina.<\/p>\n\n\n\n
Najwi\u0119ksze lawiny na \u015bwiecie<\/h2>\n\n\n\n
Na \u015bwiecie najwi\u0119ksze lawiny zdarzaj\u0105 si\u0119 w rejonach wysokog\u00f3rskich, Alpach, Himalajach czy Andach. Najbardziej tragiczna lawina \u015bnie\u017cna w nowo\u017cytnej historii to w istocie seria zdarze\u0144, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce tego samego dnia, 13 grudnia 1916 roku w Dolomitach. Przez g\u00f3ry przebiega\u0142 front i mimo zimy ci\u0105gle toczy\u0142y si\u0119 walki. U podn\u00f3\u017cy stok\u00f3w sta\u0142y baraki, w kt\u00f3rych koszarowano tysi\u0105ce \u017co\u0142nierzy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich sta\u0142a w strategicznie istotnych miejscach, u szczytu dolin. W\u0142a\u015bnie te miejsca by\u0142e jednak najbardziej nara\u017cone na potencjalne lawiny schodz\u0105ce z okolicznych stok\u00f3w. Nikt jednak nie zwa\u017ca\u0142 na takie niebezpiecze\u0144stwo. Znacznie bardziej realnym zagro\u017ceniem by\u0142a kula wystrzelona przez wroga.<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych szacunk\u00f3w, kilkana\u015bcie lawin, kt\u00f3re zesz\u0142y tego dnia w Dolomitach poch\u0142on\u0119\u0142o od 2000 do nawet 10000 ofiar. Z wielu powod\u00f3w, realn\u0105 liczb\u0119 ludzi \u2013 w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci \u017co\u0142nierzy \u2013 kt\u00f3rzy stracili w\u00f3wczas \u017cycie, trudno precyzyjnie okre\u015bli\u0107. Nawet d\u0142ugo po tym zdarzeniu, cz\u0119\u015b\u0107 dokument\u00f3w nadal by\u0142a obj\u0119ta tajemnic\u0105 wojskow\u0105. We W\u0142oszech ten dzie\u0144 nazywa si\u0119 \u201eSanta Lucia nera\u201d \u2013 13 grudnia to powszechnie obchodzony tam Dzie\u0144 \u015awi\u0119tej \u0141ucji.<\/p>\n\n\n\n
W Himalajach i Karakorum \u2013 najwy\u017cszych g\u00f3rach na \u015bwiecie \u2013 lawiny s\u0105 zjawiskiem niezwykle cz\u0119stym. W odr\u00f3\u017cnieniu od tych w Tatrach, czy w Alpach, schodz\u0105 niemal wy\u0142\u0105cznie samoistnie, bez udzia\u0142u cz\u0142owieka. Niezwykle strome zbocza i ogromne depozyty niemal nigdy nie topniej\u0105cego \u015bniegu powoduj\u0105, \u017ce to nieuniknione. Lawiny schodzi\u0142y wielokrotnie na bazy pod o\u015bmiotysi\u0119cznikami. W 2015 roku, trz\u0119sienie ziemi w Nepalu wywo\u0142a\u0142o lawin\u0119 na zboczach Pumori, kt\u00f3ra niemal zupe\u0142nie zmiot\u0142a baz\u0119 pod Everestem i Lhotse. Zgin\u0119\u0142y co najmniej 22 osoby. W 1970 i w 2014 mia\u0142y miejsce dwie najtragiczniejsze lawiny na lodowcu Khumbu. W pierwszej zgin\u0119\u0142o sze\u015bcioro pracuj\u0105cych przy zabezpieczaniu drogi przez lodowiec Szerp\u00f3w, w drugiej a\u017c szesnastu.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
\n![\"Huk](\"https:\/\/8a.pl\/8academy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/Avalanche_on_Everest.jpg\")
Huk schodz\u0105cych \u017clebami wok\u00f3\u0142 bazy pod Everestem lawin \u015bnie\u017cnych, to co\u015b co wspinacze tam przebywaj\u0105cy s\u0142ysz\u0105 niemal codziennie. (fot. Wikimedia Commons)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n Lawiny w Alpach<\/h2>\n\n\n\n
Lawiny s\u0105 zagro\u017ceniem, kt\u00f3re jest od zawsze obecne w \u017cyciu mieszka\u0144c\u00f3w Alp. To w\u0142a\u015bnie tam dochodzi do najwi\u0119kszej liczby wypadk\u00f3w zwi\u0105zanych z lawinami. Alpy s\u0105 najg\u0119\u015bciej zaludnionymi g\u00f3rami wysokimi na \u015bwiecie, wi\u0119c ryzyko, \u017ce schodz\u0105ca lawina b\u0119dzie zagra\u017ca\u0107 ludziom jest wi\u0119ksze ni\u017c gdziekolwiek indziej.<\/p>\n\n\n\n
To w\u0142a\u015bnie alpejskie lawiny najmocniej wp\u0142yn\u0119\u0142y na rozw\u00f3j wiedzy o tym zjawisku, a w rezultacie do wprowadzenia zaawansowanych technologii monitorowania i system\u00f3w ostrzegawczych. W Alpach, czego nie robi si\u0119 w polskich g\u00f3rach, stosuje si\u0119 te\u017c \u0142adunki wybuchowe do kontrolowanego wyzwalania lawin, \u017ceby nie dopu\u015bci\u0107 do samoistnego uruchomienia si\u0119 obsuwu. Dzi\u0119ki dziesi\u0119cioleciom do\u015bwiadcze\u0144 i bada\u0144 powsta\u0142 r\u00f3wnie\u017c system szkolenia przewodnik\u00f3w g\u00f3rskich, turyst\u00f3w i narciarzy, kt\u00f3ry dodatkowo pomaga zmniejszy\u0107 liczb\u0119 potencjalnych ofiar i poszkodowanych.<\/p>\n\n\n\n
Jak sprawdzi\u0107 stopie\u0144 zagro\u017cenia lawinowego?<\/h2>\n\n\n\n
Stopie\u0144 zagro\u017cenia lawinowego jest oceniany w skali od 1 do 5, gdzie 1 oznacza minimalne ryzyko, a 5 ekstremalne zagro\u017cenie. Informacje o bie\u017c\u0105cym stopniu zagro\u017cenia lawinowego mo\u017cna zawsze znale\u017a\u0107 na stronach lokalnych s\u0142u\u017cb ratowniczych. W wielu krajach powsta\u0142y r\u00f3wnie\u017c nowoczesne aplikacje mobilne, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 niemal na bie\u017c\u0105co monitorowa\u0107 stopie\u0144 ryzyka lawinowego. Obowi\u0105zuj\u0105cy stan zagro\u017cenia mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c sprawdzi\u0107 w schroniskach, hotelach czy na stacjach wyci\u0105g\u00f3w narciarskich.<\/p>\n\n\n\n
Przed ka\u017cdym zimowym wyj\u015bciem w g\u00f3ry trzeba oczywi\u015bcie sprawdzi\u0107 zar\u00f3wno prognozy jak i komunikaty o stopniu zagro\u017cenia lawinowego. Konieczna jest jednak opr\u00f3cz tego wiedza i umiej\u0119tno\u015bci pozwalaj\u0105ce na ocen\u0119 lokalnych warunk\u00f3w. W miejscu gdzie si\u0119 znajdziemy, zagro\u017cenie lawinowe mo\u017ce by\u0107 lokalnie wi\u0119ksze ni\u017c to og\u0142oszone dla ca\u0142ego regionu. Wiele wypadk\u00f3w lawinowych by\u0142o spowodowanych z\u0142udnym przekonaniem, \u017ce og\u0142oszony niski stopie\u0144 zagro\u017cenia lawinowego dotyczy bez wyj\u0105tku ka\u017cdego stoku czy szlaku w danym rejonie. Tak oczywi\u015bcie nie jest i dlatego wiedza o tym jak i na podstawie jakich czynnik\u00f3w mo\u017cna skutecznie oceni\u0107 lokalne zagro\u017cenie lawinowe jest absolutnie niezb\u0119dna przy zimowych wyj\u015bciach w wy\u017csze partie g\u00f3r.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n
\n![\"\"](\"https:\/\/8a.pl\/8academy\/wp-content\/uploads\/2025\/01\/nicolas-cool-Cd2QnIKU6dk-unsplash.jpg\")
W wielu o\u015brodkach narciarskich stawia si\u0119 znaki przypominaj\u0105ce o niebezpiecze\u0144stwie. (fot. Unsplash)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n W polskich g\u00f3rach komunikaty lawinowe dla Tatr s\u0105 publikowane na stronie http:\/\/lawiny.topr.pl\/<\/a>, a dla wszystkich pozosta\u0142ych pasm, na stronach regionalnych grup GOPR.<\/p>\n\n\n\n
Przeczytaj te\u017c:<\/strong><\/p>\n\n\n\n
- Lawina py\u0142owa<\/strong> – polega na gwa\u0142townym przemieszczaniu si\u0119 suchego \u015bniegu w formie py\u0142u. Tego typu lawiny potrafi\u0105 osi\u0105ga\u0107 pr\u0119dko\u015bci przekraczaj\u0105ce 300 km\/h. Przed czo\u0142em lawiny wytwarza si\u0119 w\u00f3wczas du\u017ce ci\u015bnienie, a za ni\u0105 podci\u015bnienie, kt\u00f3re zasysa wszystko do jej wn\u0119trza. Lawiny py\u0142owe wyst\u0119puj\u0105 g\u0142\u00f3wnie na du\u017cych wysoko\u015bciach, gdzie suchy \u015bnieg jest mniej podatny na metamorfizowanie i utrzymuje si\u0119 w stanie lu\u017anego puchu. W najl\u017cejszej odmianie to tzw. py\u0142\u00f3wki schodz\u0105ce \u017clebami czy stromymi \u015bcianami \u2013 z takimi cz\u0119sto spotykaj\u0105 si\u0119 wspinacze w Tatrach.<\/li>\n\n\n\n
- Lawina deskowa <\/strong>\u2013 najcz\u0119stsze (r\u00f3wnie\u017c w polskich g\u00f3rach) i najbardziej niebezpieczne zjawisko lawinowe. Obsuwa si\u0119 w\u00f3wczas jedynie wierzchnia warstwa, lub warstwy \u015bniegu, kt\u00f3re oddzieli\u0142y si\u0119 od tych le\u017c\u0105cych pod nimi. Cz\u0119sto zdarza si\u0119 w miejscu, gdzie operuj\u0105 narciarze albo tury\u015bci piesi, kt\u00f3rzy wywo\u0142uj\u0105c obci\u0105\u017cenie, naruszaj\u0105 w\u0105t\u0142\u0105 stabilno\u015b\u0107 pokrywy.<\/li>\n\n\n\n