{"id":67291,"date":"2024-02-06T09:00:00","date_gmt":"2024-02-06T08:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/8a.pl\/8academy\/?p=67291"},"modified":"2025-02-08T02:55:42","modified_gmt":"2025-02-08T01:55:42","slug":"mont-blanc-wejsc-dach-europy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/8a.pl\/8academy\/mont-blanc-wejsc-dach-europy\/","title":{"rendered":"Mont Blanc – jak wej\u015b\u0107 na Dach Europy"},"content":{"rendered":"\n

Ta g\u00f3ra to marzenie tysi\u0119cy z nas. Mont Blanc to dla jednych to ukoronowanie pasji, dla innych naturalny etap rozwoju g\u00f3rskiej dzia\u0142alno\u015bci. Gdy poczujesz si\u0119 pewnie na tatrza\u0144skich szlakach, gdy spr\u00f3bujesz zimowych w\u0119dr\u00f3wek<\/span> w polskich g\u00f3rach (w tym artykule znajdziecie kilka porad pomocnych podczas zimowych wyj\u015b\u0107 na g\u00f3rskie szlaki<\/a>) by\u0107 mo\u017ce zwr\u00f3cisz wzrok w stron\u0119 Alp. Ich najwy\u017cszy wierzcho\u0142ek to honorowy cel, a droga na na niego to pi\u0119kna przygoda w\u015br\u00f3d wspania\u0142ej scenerii wysokog\u00f3rskiej. Jak stan\u0105\u0107 na szczycie Bia\u0142ej G\u00f3ry? Zanim zaczniemy si\u0119 do tego przygotowywa\u0107, warto co nieco o tej g\u00f3rze si\u0119 dowiedzie\u0107.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Mont Blanc – kr\u00f3tka charakterystyka<\/h2>\n\n\n\n

Najwy\u017cszy szczyt Europy ma… no w\u0142a\u015bnie. Ju\u017c przy okre\u015bleniu wysoko\u015bci panuje pewien zam\u0119t. Wysoko\u015b\u0107 Mont Blanc, kt\u00f3r\u0105 podawano przez lata to 4807 m. Obecnie najcz\u0119\u015bciej podawana na podstawie pomiar\u00f3w z 2023 roku to 4805,59 m. Mont Blanc bywa\u0142 jednak wy\u017cszy – miewa\u0142 nawet 4810 m, albo ni\u017cszy – 4804 m. Te r\u00f3\u017cnice wynikaj\u0105 nie z nieprecyzyjnych wylicze\u0144, ale wr\u0119cz przeciwnie, z tego jak bardzo dok\u0142adne s\u0105 wsp\u00f3\u0142czesne pomiary. Skalisty szczyt Mont Blanc ma 4792 m. Jest przykryty warstw\u0105 lodu i \u015bniegu i zmieniaj\u0105ce si\u0119 warunki klimatyczne powoduj\u0105, \u017ce jej grubo\u015b\u0107 si\u0119 zmienia. Co za tym idzie, najwy\u017cszy szczyt w Europie “w\u0119druje” ci\u0105gle w g\u00f3r\u0119 i w d\u00f3\u0142. <\/p>\n\n\n\n

To r\u00f3wnie\u017c jedno z nielicznych miejsc w Europie, gdzie trwa – zupe\u0142nie bezkrwawy – sp\u00f3r o przebieg granicy. Na francuskich mapach granica przebiega na po\u0142udnie od wierzcho\u0142ka, powoduj\u0105c, \u017ce ca\u0142a g\u00f3ra znajduje si\u0119 na terytorium Francji. W\u0142osi maj\u0105 odmienne zdanie i lini\u0119 graniczn\u0105 rysuj\u0105 przez sam wierzcho\u0142ek Monte Bianco, bo rzecz jasna u\u017cywaj\u0105 “swojej” nazwy. Nie liczcie jednak na spotkanie na szczycie patrz\u0105cych na siebie z\u0142owrogo przedstawicieli obu armii – ta kwestia interesuje raczej wy\u0142\u0105cznie kartograf\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"Dwie
Dwie wersje przebiegu granicy w okolicy Mont Blanc – francuska i w\u0142oska (\u017ar\u00f3d\u0142o – openstreetmap.org)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Mont Blanc to nie tylko najwy\u017cszy szczyt Europy (cho\u0107 i w tej kwestii nie panuje pe\u0142na zgoda, o czym za chwil\u0119), ale te\u017c najwybitniejszy szczyt kontynentu. Definicja wybitno\u015bci jest nieco zawi\u0142a. Przyjmijmy, \u017ce to w uproszczeniu r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy szczytem g\u00f3ry a najni\u017cszym punktem w jej bezpo\u015bredniej blisko\u015bci. W wypadku Mont Blanc ta warto\u015b\u0107 to a\u017c 4695 m. Wi\u0119cej ni\u017c w przypadku wielu g\u00f3r znacznie wy\u017cszych jak cho\u0107by K2, Nanga Parbat, czy Kanczendzonga.<\/p>\n\n\n\n

Najwy\u017cszy czy nie?<\/h2>\n\n\n\n

Cz\u0119\u015b\u0107 z was na pewno s\u0142ysza\u0142a stwierdzenie, \u017ce najwy\u017csz\u0105 g\u00f3r\u0105 w Europie jest nie Mont Blanc, ale Elbrus. 5642 m to oczywi\u015bcie sporo wi\u0119cej ni\u017c nawet najwy\u017csza liczba jak\u0105 znajdziecie na mapach przy Mont Blanc – 4810 m. W\u0105tpliwo\u015bci nie dotycz\u0105 jednak wysoko\u015bci, ale tego czy Elbrus rzeczywi\u015bcie le\u017cy w Europie. Ten sp\u00f3r ma oczywi\u015bcie znaczenie g\u0142\u00f3wnie dla tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 skompletowa\u0107 Koron\u0119 Ziemi. Skutkuje zreszt\u0105 tym, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 wchodzi i na Mont Blanc i na Elbrus. Na wszelki wypadek.<\/p>\n\n\n\n

Tego jakie inne szczyty nale\u017c\u0105 do Korony Ziemi, sk\u0105d si\u0119 ten pomys\u0142 wzi\u0105\u0142 i wreszcie dlaczego do tej listy dopisano Elbrus dowiecie si\u0119 z doskona\u0142ego artyku\u0142u o Koronie Ziemi autorstwa Pauliny Wierzbickiej.<\/a><\/p>\n\n\n\n

Wyprawa na Mont Blanc – przygotowania<\/h2>\n\n\n\n

Nie warto planowa\u0107 wej\u015bcia na Mont Blanc, je\u015bli nigdy w \u017cyciu nie mia\u0142e\u015b na nogach rak\u00f3w, w d\u0142oni czekana i je\u015bli nie znasz podstaw asekuracji lin\u0105. Cho\u0107 to szczyt technicznie zaliczany do niezbyt trudnych, wymaga znajomo\u015bci r\u00f3\u017cnych technik zimowych i obycia z wysoko\u015bci\u0105. Moim zdaniem, rozs\u0105dnym minimum, jakiego potrzebujesz przed wej\u015bciem, jest kurs turystyki wysokog\u00f3rskiej. Poznasz na nim zasady u\u017cywania czekana i rak\u00f3w, lotnej asekuracji podczas w\u0119drowania w zespole czy podstaw ratownictwa lawinowego. Ta wiedza jest podczas wej\u015bcia na Mont Blanc absolutnie niezb\u0119dna. <\/span><\/p>\n\n\n\n

Kurs trwa zwykle oko\u0142o pi\u0119ciu dni i daje solidne podstawy do zacz\u0119cia w\u0142asnej przygody w Alpach. Jeszcze lepsz\u0105 kombinacj\u0105 jest odbycie kursu turystyki wysokog\u00f3rskiej, a po nim zaliczenie kursu taternickiego. Ten drugi uczy zasad wspinaczki w \u015bcianie, poprawnej asekuracji, przyzwyczaja do ekspozycji i jest niez\u0142ym przygotowaniem do wej\u015bcia na trudniejsze drogi. <\/span>Nawet najprostsza droga na Mont Blanc postawi przed wami takie wyzwania. Kurs taternicki trwa nieco d\u0142u\u017cej, ale je\u015bli powa\u017cnie my\u015blisz o kontynuowaniu przyg\u00f3d w g\u00f3rach wysokich \u2013 na pewno warto go odby\u0107.<\/span><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\"Zimowy<\/a><\/figure>\n\n\n\n\n

Podczas mojego wej\u015bcia na Mont Blanc w 2016 roku, biwakowa\u0142em w towarzystwie niemal dwudziestoosobowej grupy Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy dopiero na dzie\u0144 przed wyj\u015bciem szczytowym uczyli si\u0119 asekuracji linowej i hamowania czekanem. Wszyscy, o ile wiem, szcz\u0119\u015bliwie zeszli ze szczytu, cho\u0107 jedna z os\u00f3b straci\u0142a po drodze \u017ale zapi\u0119tego raka. <\/span>Historia zna “bohaterskie” wyczyny ludzi, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 wej\u015b\u0107 na szczyt przy zerowej wiedzy na temat poruszania si\u0119 w terenie alpejskim. Niestety, zna te\u017c sporo takich wspinaczy, kt\u00f3rych cia\u0142a wraca\u0142y z Mont Blanc \u015bmig\u0142owcem, transportowane przez ratownik\u00f3w g\u00f3rskich. Wypadk\u00f3w nie da si\u0119 wykluczy\u0107 zupe\u0142nie, ale warto robi\u0107 wszystko, \u017ceby zmniejszy\u0107 ryzyko ich wyst\u0105pienia.<\/p>\n\n\n\n

Warunki na Dachu Europy<\/h2>\n\n\n\n

Mont Blanc s\u0142ynie ze zmiennej pogody, kt\u00f3rej za\u0142amania nie raz zatrzasn\u0119\u0142y wspinaj\u0105cych si\u0119 w pu\u0142apce bez wyj\u015bcia. Mimo pozornie prostej topografii masywu zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c przypadki zab\u0142\u0105dzenia w chmurach, upadk\u00f3w do szczelin lodowcowych, czy \u015bmierci z wych\u0142odzenia. Ta g\u00f3ra wymaga umiej\u0119tno\u015bci asekuracji i bieg\u0142o\u015bci w pos\u0142ugiwaniu si\u0119 sprz\u0119tem alpejskim. Wymaga te\u017c odpowiedniej aklimatyzacji i stopniowego zdobywania wysoko\u015bci. Klasyczne drogi na szczyt s\u0105 \u015brednio trudne, cho\u0107 najpopularniejsza, przez Aiguille du Gouter, posiada fragmenty wspinaczkowe z trudno\u015bciami na poziomie I-II.<\/span><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"\u0141ukasz
Autor na szczycie Mont Blanc, lipiec 2009 (fot. autor)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Wej\u015bcie na Mont Blanc – latem czy zim\u0105?<\/b><\/h2>\n\n\n\n

W teorii, na szczyt Mont Blanc mo\u017cna wchodzi\u0107 przez ca\u0142y rok. Poza sezonem letnim jest to jednak powa\u017cne wyzwanie. W okresie od pa\u017adziernika do maja temperatury spadaj\u0105 znacznie poni\u017cej -20\u00b0 C. Schrony s\u0105 nieczynne, wi\u0119c o “normalnych” noclegach czy restauracyjnym posi\u0142ku mo\u017cna zapomnie\u0107, W\u0142a\u015bciciele tych przybytk\u00f3w pozostawiaj\u0105 jednak otwarte cz\u0119\u015bci zimowe gdzie mo\u017ce si\u0119 schroni\u0107 kilka lub kilkana\u015bcie os\u00f3b. <\/span><\/p>\n\n\n\n

Zasadniczy sezon na Mont Blanc trwa od czerwca do wrze\u015bnia w\u0142\u0105cznie, cho\u0107 jego pierwsze i ostatnie dni to okresy, gdy na drodze spotkamy wi\u0119cej \u015bniegu.<\/span> W tym czasie na najwy\u017cszej g\u00f3rze Europy bywa t\u0142oczno, cho\u0107 nie oznacza to, \u017ce zobaczycie tam kolejki jak pod Giewontem.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\"Raki<\/a><\/figure>\n\n\n\n\n

Transport<\/b><\/h2>\n\n\n\n

Klasycznym punktem startu w przypadku ch\u0119ci zdobycia Mont Blanc jest francuskie Chamonix. Najszybciej dostaniemy si\u0119 tutaj lec\u0105c z Polski samolotem do Genewy, cho\u0107 trzeba by\u0107 przygotowanym na po\u0142\u0105czenie z przesiadk\u0105. Stamt\u0105d do Chamonix dojedziemy szybko – w nieco ponad godzin\u0119 – i niedrogo autobusem. Da si\u0119 te\u017c pokona\u0107 t\u0119 tras\u0119 poci\u0105giem, ale taka podr\u00f3\u017c zajmie co najmniej trzy godziny. Podr\u00f3\u017cuj\u0105c w zespole warto rozwa\u017cy\u0107 jazd\u0119 z Polski samochodem. Przez po\u0142udniowe Niemcy i Szwajcari\u0119 docieramy do przygranicznego Martigny, i dalej czeka nas ju\u017c tylko godzinna, obfituj\u0105ca w widoki przeja\u017cd\u017cka kr\u0119t\u0105, alpejsk\u0105 szos\u0105 do celu. Do Genewy z Polski mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c dosta\u0107 si\u0119 autokarem, ale taka podr\u00f3\u017c zajmuje ca\u0142\u0105 dob\u0119. <\/span><\/p>\n\n\n\n

Na miejscu mog\u0119 poleci\u0107 wam dwa punkty noclegowe, oba osobi\u015bcie sprawdzone. Pierwszy to kemping Les Arolles, popularne miejsce w centrum Chamonix. Drugie to wie\u015b Les Houches, 8 km od miasteczka, gdzie mo\u017cna znale\u017a\u0107 nocleg na kempingu Bellevue. W tym drugim przypadku biwakuje si\u0119 nieco dalej od centrum doliny, ale za to tu\u017c przy starcie na najpopularniejsz\u0105 drog\u0119 na szczyt.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Dla chc\u0105cych sp\u0119dzi\u0107 nieco wi\u0119cej czasu w Chamonix, mamy artyku\u0142 znakomitego wspinacza, Piotra Su\u0142owskiego<\/a>, kt\u00f3ry kolebk\u0119 \u015bwiatowego alpinizmu zna jak w\u0142asn\u0105 kiesze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Drogi na Mont Blanc<\/b><\/h2>\n\n\n\n

Szczyt Mont Blanc ma posta\u0107 oko\u0142o 30-metrowego, do\u015b\u0107 p\u0142askiego fragmentu grani. Przy z\u0142ej pogodzie \u0142atwo go przegapi\u0107, bo brak tu wyra\u017anego punktu kulminacyjnego. Ze szczytu rozci\u0105ga si\u0119 widok na szczyty Alp Francuskich. W oddali na zachodzie mo\u017cna dostrzec wierzcho\u0142ki masywu Ecrin, na wschodzie dumnie wznosi si\u0119 Matterhorn, Monte Rosa i inne szczyty Alp Walijskich, odleg\u0142e w linii prostej o 70 km. Nieco bli\u017cej wida\u0107 iglice Grandes Jorasses, a u naszych st\u00f3p wierzcho\u0142ki Mont Maudit i przepa\u015b\u0107 wschodniej \u015bciany Mont Blanc.<\/span> <\/p>\n\n\n\n

Na szczyt prowadzi kilka dr\u00f3g r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 d\u0142ugo\u015bci\u0105 i trudno\u015bci\u0105. Oto opis tych najwa\u017cniejszych. <\/p>\n\n\n\n

Droga Go\u00fbter – klasyczna droga na Mont Blanc<\/h4>\n\n\n\n

To droga zdecydowanie najpopularniejsza, bo wybiera j\u0105 oko\u0142o 2\/3 wszystkich wspinaczy. Co ciekawe, pokonano j\u0105 pierwszy raz dopiero 75 lat po pierwszym zdobyciu Mont Blanc. Cho\u0107 w teorii naj\u0142atwiejsza, wci\u0105\u017c jest ryzykowna. Istnieje du\u017ce zagro\u017cenie spowodowane spadaj\u0105cymi kamieniami, a na grani szczytowej Mont Blanc wyst\u0119puje ryzyko upadku na stron\u0119 po\u0142udniow\u0105. Nie ma jednak na niej du\u017cego zagro\u017cenia szczelinami.<\/span><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"Kemping
Kemping Les Houches, punkt startowy na drog\u0119 Go\u00fbter <\/span>(fot. autor)<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Pocz\u0105tek drogi – pierwszy dzie\u0144<\/h4>\n\n\n\n

Pocz\u0105tkiem drogi jest wie\u015b Les Houches, sk\u0105d kolejka linowa zabiera nas do stacji Bellevue (1800 m). Stamt\u0105d kolejk\u0105 z\u0119bat\u0105 dostajemy si\u0119 do ko\u0144cowej stacji Nid d’Aigle (2380 m), sk\u0105d zaczyna si\u0119 zasadnicze podej\u015bcie. Nic nie stoi oczywi\u015bcie na przeszkodzie, \u017ceby ca\u0142\u0105 drog\u0119 Go\u00fbter na Mont Blanc pokona\u0107 pieszo. \u015acie\u017cka z Nid d’Aigle kluczy w surowej, kamienistej scenerii, wspinaj\u0105c si\u0119 powoli (pod koniec nieco stromo) ku wschodowi. Po drodze mijamy stary, kamienny schron (Baraque des Rognes, 2768 m), mog\u0105cy zapewni\u0107 awaryjny nocleg w razie niepogody i docieramy do schroniska T\u00eate-Rousse (3167 m). <\/span><\/p>\n\n\n\n

Tu warto zanocowa\u0107 – w budynku schroniska lub na biwaku tu\u017c obok. Dawniej wielu turyst\u00f3w rozbija\u0142o tu namioty, korzystaj\u0105c z przygotowanych w tym celu platform. Dzi\u015b rozstawianie w\u0142asnych namiot\u00f3w jest zabronione, a na platformach stoj\u0105 ogromne, wieloosobowe namioty-kapsu\u0142y, powi\u0119kszaj\u0105ce “pojemno\u015b\u0107” schroniska. Miejsce jest godne polecenia, gdy\u017c umo\u017cliwia zatrzymanie si\u0119 nawet na kilka dni. Mo\u017cna wi\u0119c przeczeka\u0107 z\u0142\u0105 pogod\u0119 lub mie\u0107 czas na uzyskanie odpowiedniej aklimatyzacji przed atakiem szczytowym na Mont Blanc. Z T\u00eate-Rousse mo\u017cna teoretycznie wej\u015b\u0107 na szczyt w ci\u0105gu jednego dnia, jednak zdecydowanie odradzam takie rozwi\u0105zanie. Na wierzcho\u0142ek jest st\u0105d p\u00f3\u0142tora kilometra w g\u00f3r\u0119, co bez aklimatyzacji sko\u0144czy\u0107 mo\u017ce si\u0119 \u017ale. Znacznie lepiej przeczeka\u0107 tu jedn\u0105 noc (a najlepiej dwie), zrobi\u0107 wycieczk\u0119 aklimatyzacyjn\u0105 w okolice 4000 metr\u00f3w i dopiero po takim przygotowaniu zdobywa\u0107 szczyt.<\/span><\/p>\n\n\n\n

Niebezpiecze\u0144stwa na klasycznej drodze na Mont Blanc<\/h4>\n\n\n\n

Za T\u00eate<\/span>-Rouse czeka nas najtrudniejszy i najbardziej ryzykowny odcinek drogi: przej\u015bcie Grand Couloir, zwanego Kuluarem \u015amierci lub Rolling-Stone. Ta druga nazwa dobrze oddaje jego natur\u0119. Opadaj\u0105c setki metr\u00f3w spod szczytu Aiguille du Go\u00fbter<\/span>, zbiera lawiny \u015bniegu i kamieni, z impetem lec\u0105ce w d\u00f3\u0142. Kuluar ma mniej ni\u017c 100 metr\u00f3w szeroko\u015bci i rozegra\u0142o si\u0119 w nim sporo dramat\u00f3w, a niespodziewane obrywy zabra\u0142y \u017cycie wielu wspinaczom. To w tym miejscu zgin\u0105\u0142 w 2011 roku polski himalaista Wojciech Kozub i to tu statystycznie ulega wypadkowi najwi\u0119cej ludzi id\u0105cych na szczyt Mont Blanc. <\/span><\/p>\n\n\n\n

Obrywu czy lawiny nie da si\u0119 przewidzie\u0107. Od lat m\u00f3wi si\u0119 o planie poprowadzenia stalowej k\u0142adki nad \u017clebem, kt\u00f3ra mia\u0142aby zapewni\u0107 bezpieczne pokonanie go. Dop\u00f3ki to si\u0119 jednak nie stanie, nale\u017cy go przechodzi\u0107 zawsze w kasku, z asekuracj\u0105 i najlepiej mo\u017cliwie wcze\u015bnie w ci\u0105gu dnia. Zanim s\u0142o\u0144ce zacznie operowa\u0107 i topi\u0107 \u015bnieg i l\u00f3d. Po drugiej stronie \u017clebu zaczyna si\u0119 podej\u015bcie skalnym \u017cebrem (stromo, z trudno\u015bciami do II, miejscami ubezpieczenia ze stalowych lin).<\/span><\/p>\n\n\n\n

\u0141atwo ju\u017c by\u0142o<\/h3>\n\n\n\n

Kilkaset metr\u00f3w wy\u017cej, pod wierzcho\u0142kiem Aiguille du Go\u00fbter<\/span>, stoj\u0105 dwa schrony: stary, do kt\u00f3rego docieramy najpierw i nowy, przypominaj\u0105cy kapsu\u0142\u0119 z filmu sci-fi. Za nim (3835 m) zaczyna si\u0119 zasadnicza droga na szczyt Mont Blanc. Wychodzi si\u0119 na ni\u0105 jeszcze noc\u0105, zazwyczaj oko\u0142o 2:00. Z pocz\u0105tku w\u0105sk\u0105 grani\u0105, a potem szerokim zboczem, zazwyczaj po \u015bladach poprzednik\u00f3w, wspinamy si\u0119 d\u0142ugo, ale do\u015b\u0107 \u0142agodnie w okolice szczytu D\u00f4me du Go\u00fbter. Omijaj\u0105c nieco jego wierzcho\u0142ek schodzimy na prze\u0142\u0119cz Col du D\u00f4me <\/span>(4240 m). Po drugiej stronie prze\u0142\u0119czy znajduje si\u0119 schron Vallot (4362 m). Blaszana buda, przytwierdzona do ska\u0142y, by\u0142a dla wielu os\u00f3b ratunkiem, gdy z\u0142a pogoda dopad\u0142a ich pod szczytem Mont Blanc. <\/span><\/p>\n\n\n\n

Wci\u0105\u017c pami\u0119tam, jak przeczekiwa\u0142em w niej \u015bnie\u017cyc\u0119 podczas nocnego wej\u015bcia w gronie kilkudziesi\u0119ciu ludzi, kt\u00f3rzy b\u0142yskawicznie wype\u0142nili ciasn\u0105 przestrze\u0144. Sam Vallot pomy\u015blany jest jako miejsce awaryjne i nie nale\u017cy nocowa\u0107 w nim, gdy nie ma zagro\u017cenia zdrowia b\u0105d\u017a \u017cycia. Niestety, wiele os\u00f3b z rozmys\u0142em wybiera go jako miejsce biwakowe, odbieraj\u0105c przestrze\u0144 osobom naprawd\u0119 potrzebuj\u0105cym schronienia. Ze swojej strony apeluj\u0119: nie r\u00f3bcie tego bez potrzeby! Za spraw\u0105 nocuj\u0105cych tam ludzi Vallot wygl\u0105dem i zapachem przypomina \u015bmietnisko.<\/span><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\r\n \r\n \r\n \r\n \r\n<\/svg><\/a>\r\n \r\n<\/svg>\r\n<\/a>\r\n \r\n<\/svg>\r\n<\/a>