{"id":340,"date":"2016-01-25T08:32:40","date_gmt":"2016-01-25T07:32:40","guid":{"rendered":"http:\/\/8a.pl\/8academy\/?p=340"},"modified":"2025-03-18T09:07:08","modified_gmt":"2025-03-18T08:07:08","slug":"historia-butow-wysokogorskich","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/8a.pl\/8academy\/historia-butow-wysokogorskich\/","title":{"rendered":"Historia but\u00f3w wysokog\u00f3rskich"},"content":{"rendered":"

Historia but\u00f3w wysokog\u00f3rskich bezpo\u015brednio powi\u0105zana jest z histori\u0105 eksploracji g\u00f3rskich. Z jednej strony powstaj\u0105cy sprz\u0119t mia\u0142 u\u0142atwia\u0107 coraz trudniejsze i liczniejsze podboje, a z drugiej \u2013 zapewnia\u0107 niespotykany dot\u0105d poziom bezpiecze\u0144stwa. Dotyczy to rak\u00f3w, czekan\u00f3w, ale naturalnie tak\u017ce but\u00f3w, kt\u00f3re cho\u0107 cz\u0119sto niedoceniane, to stanowi\u0105 przecie\u017c jeden z najwa\u017cniejszych element\u00f3w ekwipunku. Poni\u017cej postaramy si\u0119 przybli\u017cy\u0107 pokr\u00f3tce histori\u0119 ewolucji but\u00f3w wysokog\u00f3rskich.<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>W z\u0142otym wieku alpinizmu, czyli od po\u0142owy XIX do pocz\u0105tku XX wieku, za obuwie specjalistyczne uwa\u017cano \u201etrikunie\u201d, czyli sk\u00f3rzane podkute \u201egwo\u017adziami\u201d buty. Raki u\u017cywane by\u0142y w tych czasach sporadycznie lub wcale, jako \u017ce uwa\u017cano tak\u0105 praktyk\u0119 za nieetyczn\u0105 (na podej\u015bciach wykuwano po prostu stopnie, a ich jako\u015b\u0107 by\u0142a wyr\u00f3\u017cnikiem dobrego przewodnika).<\/span><\/p>\n

Oczywi\u015bcie nie by\u0142o to rozwi\u0105zanie ani praktyczne, ani bezpieczne i musia\u0142o zosta\u0107 pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej zast\u0105pione. Po pierwsze zrewidowano samo podej\u015bcie do niechcianej wcze\u015bniej nowo\u015bci \u2013 rak\u00f3w. Tym samym sta\u0142y si\u0119 one nieodzown\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ekwipunku wysokog\u00f3rskiego. Oczywi\u015bcie wymusza\u0142o to drugi krok – ewolucj\u0119 nie tylko pogl\u0105d\u00f3w, ale tak\u017ce samego obuwia.<\/span><\/p>\n

Pomocny w tym temacie okaza\u0142 si\u0119 rozw\u00f3j chemii przemys\u0142owej, kt\u00f3ry zaowocowa\u0142 na pocz\u0105tku wprowadzeniem podeszew z wulkanizowanej gumy, wyposa\u017conej w wyszukany bie\u017cnik,\u00a0kt\u00f3re znacznie lepiej sprawdza\u0142y si\u0119 na lodzie i \u015bniegu. Istniej\u0105ca ju\u017c w tym momencie marka\u00a0<\/span>Zamberlan<\/a>\u00a0(cho\u0107 w tych czasach s\u0142owo marka<\/em> to raczej nadu\u017cycie, lepszym okre\u015bleniem b\u0119dzie “male\u0144ki zak\u0142ad szewski” prowadzony przez pasjonata g\u00f3r Giuseppe Zamberlan’a)\u00a0upatruj\u0105c w tej technologii nowych mo\u017cliwo\u015bci wnios\u0142a sw\u00f3j po\u015bredni wk\u0142ad w jej rozw\u00f3j, wspieraj\u0105c prace i testy ma\u0142o znanego wizjonera \u2013 Vitale Bramaniego, za\u0142o\u017cyciela znanej dzi\u015b marki\u00a0<\/span>Vibram<\/a><\/b>.<\/span><\/p>\n

By\u0142 to oczywi\u015bcie ogromny krok naprz\u00f3d, ale to dopiero rozwini\u0119cie technologii materia\u0142\u00f3w syntetycznych (g\u0142\u00f3wnie polimer\u00f3w: poliuretanu \u2013 PU, polietylenu \u2013 PE, poliamidu – PA, polichlorku winylu – PVC) przynios\u0142o prawdziw\u0105 rewolucj\u0119.<\/span><\/p>\n

\"Typowe

Typowe po\u0142\u0105czenie: buty wysokog\u00f3rskie i raki (fot. Zamberlan)<\/p><\/div>\n

\u201eStara dobra szko\u0142a\u201d kontra technologie kosmiczne<\/b><\/h2>\n

Jak wspomniano powy\u017cej \u2013 rozw\u00f3j chemii i mo\u017cliwo\u015bci jej zastosowania w przemy\u015ble, wnios\u0142y wiele nowinek tak\u017ce w dziedzinie obuwia g\u00f3rskiego i wysokog\u00f3rskiego. Objawi\u0142o si\u0119 to dwojako:<\/span><\/p>\n

Po pierwsze<\/strong> \u2013 zmian\u0105 konstrukcji podeszwy. Cholewka buta nadal wykonywana by\u0142a tradycyjnymi metodami, ze sk\u00f3ry, natomiast podeszwy gumowe, kt\u00f3rych stosowanie sta\u0142o si\u0119 powszechne, oferowa\u0142y ca\u0142y ogrom nowych mo\u017cliwo\u015bci: zr\u00f3\u017cnicowanie twardo\u015bci w specyficznych warunkach\u00a0<\/span>i temperaturach, przyczepno\u015bci, a tak\u017ce niespotykane wcze\u015bniej t\u0142umienie drga\u0144 i energii uderzenia (wa\u017cne szczeg\u00f3lnie w okolicach pi\u0119t).<\/span>
\n<\/span>
\n<\/span>Po drugie<\/strong> \u2013 powsta\u0142y buty plastikowe, potocznie zwane \u201eskorupami\u201d. By\u0142y to niejako buty dwucz\u0119\u015bciowe \u2013 sk\u0142ada\u0142y si\u0119 z wyci\u0105ganego wewn\u0119trznego botka, wykonanego z materia\u0142u zapewniaj\u0105cego dobr\u0105 izolacje ciepln\u0105 jak i wzgl\u0119dny komfort oraz zewn\u0119trznego buta wykonanego z twardego poliuretanu, polietylenu lub podobnego materia\u0142u. Takie rozwi\u0105zanie sprawia\u0142o, \u017ce but by\u0142 praktycznie nieprzemakalny, prawie niezniszczalny i oferowa\u0142 znakomit\u0105 termik\u0119. Niestety, nie bez “skutk\u00f3w ubocznych”.\u00a0<\/span><\/p>\n

Sk\u0105d w og\u00f3le wzi\u0119to taki pomys\u0142? Dla poprawienia termiki but\u00f3w sk\u00f3rzanych zacz\u0119to stosowa\u0107 tzw. overbooty, czyli co\u015b na kszta\u0142t stuptuta z podeszw\u0105. Stanowi\u0142o to dodatkow\u0105 warstw\u0119 izolacyjn\u0105 i stosowane by\u0142o w wy\u017cszych partiach g\u00f3rskich. Dopasowanie tych dw\u00f3ch element\u00f3w nie zawsze by\u0142o jednak udane. Sam pomys\u0142 wydawa\u0142 si\u0119 by\u0107 \u015bwietny i szybko zaowocowa\u0142 powstaniem nowego rodzaju obuwia \u2013 wspomnianych skorup. Z jednej strony spe\u0142nia\u0142y swe zadanie doskonale, z drugiej bardzo znacz\u0105co pogarsza\u0142y wygod\u0119 i komfort chodzenia.<\/span><\/p>\n

S<\/b>ztuka kompromisu<\/b><\/h2>\n

Dzi\u015b, ze wzgl\u0119du na toporno\u015b\u0107, odchodzi si\u0119 ju\u017c od \u201eskorup\u201d, ale ich wcze\u015bniejsza obecno\u015b\u0107 zaowocowa\u0142a trwa\u0142ym podzia\u0142em but\u00f3w wysokog\u00f3rskich na nast\u0119puj\u0105ce kategorie:<\/span><\/p>\n

1. Buty sk\u00f3rzane (<\/b>diabe\u0142 tkwi w szczeg\u00f3\u0142ach)<\/h3>\n

Obecnie w g\u00f3rach typu alpejskiego stosuje si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w\u0142a\u015bnie buty sk\u00f3rzane. Przewa\u017cnie s\u0105 to buty szyte r\u0119cznie przez do\u015bwiadczonych rzemie\u015blnik\u00f3w. Co zatem czyni je lepszymi od tych produkowanych 20 czy 40 lat temu? Ot\u00f3\u017c kilka rzeczy:<\/span><\/p>\n