{"id":11599,"date":"2018-06-23T09:30:58","date_gmt":"2018-06-23T07:30:58","guid":{"rendered":"http:\/\/8a.pl\/8academy\/?p=11599"},"modified":"2024-05-19T21:33:44","modified_gmt":"2024-05-19T19:33:44","slug":"lonza-via-ferrata-jak-uzywac-jej-w-gorach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/8a.pl\/8academy\/lonza-via-ferrata-jak-uzywac-jej-w-gorach\/","title":{"rendered":"Lon\u017ca via ferrata – jak u\u017cywa\u0107 jej w g\u00f3rach"},"content":{"rendered":"

Je\u015bli przed wyjazdem na alpejskie via ferraty, my\u015blisz o jaki\u015b zaj\u0119ciach praktycznych na krajowym podw\u00f3rku, wiedz, \u017ce pole manewru masz mocno ograniczone. Ze szlakami wyposa\u017conymi w r\u00f3\u017cnego rodzaju stalowe u\u0142atwienia, takie jak: schodki, stopnie, mostki, drabiny, klamry i sztuczne chwyty, mo\u017cna co prawda, oswoi\u0107 si\u0119 jeszcze w polskich g\u00f3rach – na przyk\u0142ad mierz\u0105c si\u0119 z legendarn\u0105 Orl\u0105 Perci\u0105<\/a> – jednak nie prze\u0107wiczysz tutaj \u201csekwencji\u201d, kt\u00f3ra na via ferratach jest najwa\u017cniejsza, bo dotyczy element\u00f3w definiuj\u0105cych taki typ dr\u00f3g. Mowa o wsp\u00f3\u0142pracy lon\u017cy z rozci\u0105gni\u0119t\u0105 na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci szlaku, stalow\u0105 lin\u0105. U nas takich \u201cpor\u0119czy\u201d, najzwyczajniej nie ma. Lon\u017ca via ferrata – jak u\u017cywa\u0107 jej w g\u00f3rach? – to temat, kt\u00f3remu po\u015bwi\u0119cimy niniejszy artyku\u0142. Znajdziesz tu podstawowe informacje o tym, jak korzysta\u0107 ze sprz\u0119tu via ferrata<\/a>, kt\u00f3remu ju\u017c wkr\u00f3tce zawierzysz swoje bezpiecze\u0144stwo.<\/p>\n

Jak si\u0119 przygotowa\u0107 na via ferrat\u0119<\/h2>\n

Musisz wiedzie\u0107, \u017ce b\u0119dziesz mie\u0107 do czynienia ze szlakami specyficznymi. Cho\u0107 via ferraty przypominaj\u0105 troch\u0119 drogi wspinaczkowe, zwykle posiadaj\u0105 tyle udogodnie\u0144, \u017ce radz\u0105 sobie z nimi te\u017c \u201cnie\u0142ojanci\u201d. Ale czy powinien zapuszcza\u0107 si\u0119 tu ka\u017cdy? Zdecydowanie nie! Barier\u0119 wej\u015bcia stanowi\u0105: sprawno\u015b\u0107 fizyczna i kondycja<\/strong> (je\u015bli kto\u015b ma problemy z pokonaniem Perci Akademik\u00f3w lub \u0142apie zadyszk\u0119 w Beskidach, nie powinien porywa\u0107 si\u0119 na zdobywanie \u201c\u017celaznych dr\u00f3g\u201d w Dolomitach) oraz nieco mocniejsza psychika<\/strong>, a przynajmniej brak l\u0119ku przed ekspozycj\u0105<\/strong>. Je\u015bli takie wymagania nie s\u0105 w stanie ci\u0119 zniech\u0119ci\u0107 i nadal uwa\u017casz, \u017ce warto spr\u00f3bowa\u0107, mo\u017cesz zacz\u0105\u0107 przygotowania do via ferratowego debiutu. Ale po kolei…<\/p>\n

\"Zestaw

Via ferratowy niezb\u0119dnik, czyli uprz\u0105\u017c, lon\u017ca i kask. Na zdj\u0119ciu zestaw: Climbing Technology Kit Ferrata Classic Eclipse. (fot. 8a.pl)<\/p><\/div>\n

Skompletuj sprz\u0119t na via ferrata<\/strong>
\nVia ferrata, to nie drabinki w S\u0142owackim Raju<\/a> i \u017ceby j\u0105 przej\u015b\u0107 trzeba odpowiednio si\u0119 wyposa\u017cy\u0107. Co powinien zawiera\u0107 zestaw na tak\u0105 typow\u0105 \u201c\u017celazn\u0105 drog\u0119\u201d? Podstaw\u0105 s\u0105: uprz\u0105\u017c<\/a> (najlepiej lekka, biodrowa), lon\u017ca z absorberem energii<\/a> i kask wspinaczkowy<\/a> (tych, kt\u00f3rzy unikaj\u0105 tego typu nakry\u0107 g\u0142owy, musimy zapewni\u0107, \u017ce nie jest to \u017cadna fanaberia, a ryzyko kontaktu ze spadaj\u0105cymi kamieniami jest tu jak najbardziej realne). Bardzo istotn\u0105 rzecz\u0105 jest \u017ceby sprz\u0119t posiada\u0142 odpowiedni atest, za\u015bwiadczaj\u0105cy , \u017ce zosta\u0142 zaprojektowany z my\u015bl\u0105 o sytuacjach, kt\u00f3re mog\u0105 zdarzy\u0107 si\u0119 w\u0142a\u015bnie w g\u00f3rach.<\/p>\n

Zestaw, o jakim mowa, mo\u017cna, co prawda, te\u017c wypo\u017cyczy\u0107, ale takie rozwi\u0105zanie obarczone jest troch\u0119 wi\u0119kszym ryzykiem. Nie znamy, bowiem, pe\u0142nej jego historii. Nie wiemy od ilu lat jest na via ferratowej \u201cs\u0142u\u017cbie\u201d, jak cz\u0119sto bywa w u\u017cyciu, na jak niekorzystne warunki by\u0142 wcze\u015bniej nara\u017cony. Obawy tycz\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie lon\u017cy, kt\u00f3ra pe\u0142ni kluczow\u0105 rol\u0119 w kontek\u015bcie bezpiecze\u0144stwa na via ferratach. W tym przypadku dosy\u0107 mocno dmucha si\u0119 na zimne. Producenci rekomenduj\u0105 wr\u0119cz zaprzestanie u\u017cytkowania w momencie, gdy pojawi si\u0119 najdrobniejsza w\u0105tpliwo\u015b\u0107, co do jej stanu. Sugeruje si\u0119 traktowanie lon\u017cy, jako sprz\u0119tu trwale przypisanego do jednego w\u0142a\u015bciciela.<\/p>\n

\"Lon\u017ca

Niekt\u00f3rzy producenci dbaj\u0105 o wygodny transport sprz\u0119tu. Na zdj\u0119ciu lon\u017ca Ocun Via Ferrata Torq (wchodz\u0105ca w sk\u0142ad zestawu Ocun Via Ferrata Newton Pail Set): po lewej – rozpakowana, po prawej – w praktycznym pokrowcu. (Fot. 8a.pl)<\/p><\/div>\n

Wybierz drog\u0119 o odpowiednim stopniu trudno\u015bci<\/strong>
\nNie ma dw\u00f3ch identycznych ska\u0142, dlatego te\u017c via ferraty s\u0105 r\u00f3\u017cne i dotyczy to tak\u017ce stopni trudno\u015bci, z jakimi przyjdzie ci si\u0119 mierzy\u0107. Dlatego jeszcze przed debiutem na \u201c\u017celaznej drodze\u201d postaraj si\u0119 zdoby\u0107 gar\u015b\u0107 informacji o trasach, a na start wybierz co\u015b l\u017cejszego. W podj\u0119ciu decyzji pomog\u0105 ci oznaczenia opisuj\u0105ce stopie\u0144 trudno\u015bci via ferraty. I tutaj ma\u0142a uwaga: nikt nie zadba\u0142 o to, by ujednolici\u0107 oznaczenia, dlatego nie zdziw si\u0119, je\u015bli w jednym przewodniku po nazwie drogi znajdziesz oznaczenia cyfrowe a w innym literki. Skale najcz\u0119\u015bciej obejmuj\u0105 5 lub 6 kategorii i uszeregowane s\u0105 rosn\u0105co, np. drogom naj\u0142atwiejszym mog\u0105 by\u0107 przypisane takie oznaczenia, jak: A<\/strong> (skala spotykana w Austrii), czy K1<\/strong> (skala spotykana w Niemczech) – ekstremalnie trudnym – E<\/strong> (Austria) lub K6<\/strong> (Niemcy). Przegl\u0105daj\u0105c map\u0119, zawsze zag\u0142\u0119biaj si\u0119 w informacje umieszczone na legendzie. To pozwoli ci unikn\u0105\u0107 niespodzianek.<\/p>\n

Lon\u017ca via ferrata – jakie jest jej zadanie<\/h2>\n

Zadaniem sprz\u0119tu, kt\u00f3ry masz na sobie, jest zapewnienie bezpiecze\u0144stwa na bardziej wymagaj\u0105cych odcinkach. Lon\u017ca spe\u0142nia rol\u0119 awaryjnego hamulca, kt\u00f3ry musi zadzia\u0142a\u0107 w krytycznym momencie. Chodzi o to, \u017ceby nie dopu\u015bci\u0107 do upadku w przepa\u015b\u0107, ale te\u017c – co r\u00f3wnie wa\u017cne – zapewni\u0107 w miar\u0119 \u0142agodny przebieg hamowania. Brak odpowiedniej amortyzacji m\u00f3g\u0142by doprowadzi\u0107 do rozerwania p\u0119tli i upadku wspinacza lub gwa\u0142townego szarpni\u0119cia, gro\u017c\u0105cego ci\u0119\u017ckimi obra\u017ceniami.<\/p>\n

\"lon\u017ca

Budowa lon\u017cy na via ferrat\u0119 typu Y, na przyk\u0142adzie modelu Salewa Ergo Core. (fot. 8a.pl)<\/p><\/div>\n

Lon\u017ca via ferrata – budowa<\/h2>\n

Konieczno\u015b\u0107 odpowiednio delikatnego wytracenia pr\u0119dko\u015bci przy ewentualnym upadku zmusi\u0142a konstruktor\u00f3w do skorzystania z kilku patent\u00f3w, kt\u00f3re pokr\u00f3tce warto w tym miejscu przedstawi\u0107.<\/p>\n

Typ konstrukcji<\/strong><\/h3>\n

Jeszcze do niedawna lon\u017ce widywane na via ferratach mog\u0142y znacz\u0105co r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 od siebie pod wzgl\u0119dem konstrukcji. Niekt\u00f3rzy z mi\u0142o\u015bnik\u00f3w \u201c\u017celaznych dr\u00f3g\u201d korzystali, bowiem, z modeli typu U<\/strong> oraz V<\/strong>. Taki sprz\u0119t mia\u0142 jednak opini\u0119 mniej bezpiecznego, od lon\u017c typu Y. To sk\u0142oni\u0142o UIAA<\/strong> (czyli organizacj\u0119 odpowiedzialn\u0105 za ustanawianie wspinaczkowych norm) do wprowadzenia dyrektywy (UIAA-128<\/strong> lub EN-958<\/strong>), zgodnie z kt\u00f3r\u0105 lon\u017ce typu Y<\/strong> sta\u0142y si\u0119 jedynymi, dopuszczonymi do stosowania na tego typu drogach.<\/p>\n

Co r\u00f3\u017cni rozwi\u0105zania, wycofane z u\u017cycia na via ferratach od lon\u017cy, na kt\u00f3rej wykorzystanie jest pe\u0142ne przyzwolenie? Opr\u00f3cz cechy najbardziej namacalnej, czyli kszta\u0142tu (urz\u0105dzenia takie przypominaj\u0105 przypisane do nich litery) wspomnie\u0107 nale\u017cy o istotnych r\u00f3\u017cnicach w sposobie korzystania z takich lon\u017c: W przypadku typu \u201cY\u201d wspinacz chroniony jest przez dwa wpi\u0119te karabinki (b\u0119dzie o tym mowa w dalszej cz\u0119\u015bci artyku\u0142u), co w typach U i V by\u0142o kategorycznie zabronione. Tam wpi\u0119ty m\u00f3g\u0142 by\u0107 tylko jeden karabinek – inaczej nie dzia\u0142a\u0142 absorber energii.<\/p>\n

Rodzaje absorber\u00f3w energii<\/strong><\/h3>\n

A skoro o absorberach mowa – warto przyjrze\u0107 im si\u0119 bli\u017cej. Sprawno\u015b\u0107 dzia\u0142ania tego elementu decyduje o tym, czy uda si\u0119 w miar\u0119 delikatnie, a przez to bezpiecznie wyhamowa\u0107. Najwi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105 na via ferratach w ostatnim czasie cieszy\u0142y si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce rozwi\u0105zania:<\/p>\n

Absorber “klasyczny”<\/strong>
\nMa form\u0119 metalowej p\u0142ytki, z otworami, przez kt\u00f3re poprowadzono lin\u0119. Si\u0142a tarcia, jaka wytwarzana jest podczas przesuwania si\u0119 liny, poch\u0142ania energi\u0119 towarzysz\u0105c\u0105 odpadaniu. To rozwi\u0105zanie ma kilka wad. Przede wszystkim jest ma\u0142o uniwersalne, bo absorber nie zadzia\u0142a w przypadku os\u00f3b zbyt… lekkich (przyjmuje si\u0119, \u017ce minimalna masa u\u017cytkownika to 50 kg). Silne szarpni\u0119cie, jakie spadaj\u0105cy wspinacz odczuje na pocz\u0105tku, to efekt innej, niezbyt po\u017c\u0105danej cechy, a mianowicie nier\u00f3wnomiernego poch\u0142aniania energii. Wa\u017cn\u0105 kwesti\u0105 jest te\u017c wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 takiego zestawu. Absorber, kt\u00f3ry ma na koncie takie “hamowanie”, nie musi wygl\u0105da\u0107 na zniszczony, jednak uszkodzenia mog\u0105 dotyczy\u0107 niewidocznej go\u0142ym okiem struktury, dlatego – dla pewno\u015bci – lepiej wymieni\u0107 go na nowy.<\/p>\n

\"Lon\u017ca

Jak dzia\u0142a absorber ta\u015bmowy? Zrozumienie ca\u0142ego mechanizmu u\u0142atwi schemat przygotowany przez mark\u0119 Ocun. (\u0179r\u00f3d\u0142o: www.ocun.com)<\/p><\/div>\n

Absorber ta\u015bmowy (zwany te\u017c rozrywanym)
\n<\/strong>Sercem tego systemu jest z\u0142o\u017cona i zszyta ta\u015bma, kt\u00f3ra w przypadku odpadni\u0119cia zaczyna si\u0119 rozrywa\u0107.\u00a0Energia wyzwalaj\u0105ca si\u0119 podczas odpadania wspinacza jest poch\u0142aniana w\u0142a\u015bnie przez p\u0119kaj\u0105ce szwy. Wyhamowywanie odbywa si\u0119 r\u00f3wnomiernie, bez nieprzyjemnych, ale te\u017c gro\u017c\u0105cych powa\u017cniejszymi konsekwencjami szarpni\u0119\u0107. Nie ma niebezpiecze\u0144stwa z\u0142ej oceny stanu absorbera, kt\u00f3ry bra\u0142 udzia\u0142 w “hamowaniu”. Taki sprz\u0119t nie nadaje si\u0119 ju\u017c do u\u017cytku, a rozdarta ta\u015bma to sygna\u0142, kt\u00f3rego nie spos\u00f3b przeoczy\u0107. Absorber ta\u015bmowy uchodzi za bezpieczniejszy, przez to na “\u017celaznych perciach” nie ma dzi\u015b chyba rozwi\u0105zania, ciesz\u0105cego si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Lon\u017ca via ferrata – jak u\u017cywa\u0107 jej w g\u00f3rach<\/h2>\n

Je\u015bli wszystko ju\u017c gotowe, pora na debiut na \u201c\u017celaznej drodze\u201d. I tutaj wa\u017cna uwaga: najlepiej, gdy w ten \u015bwiat wprowadzi ci\u0119 profesjonalny instruktor<\/strong>. Samodzielne stawianie pierwszych krok\u00f3w zawsze niesie ze sob\u0105 pewien pierwiastek dodatkowego ryzyka. Niezale\u017cnie od tego, kto towarzyszy ci podczas przej\u015bcia via ferraty, b\u0119dziesz musia\u0142(-a) przyswoi\u0107 sobie kilka zasad.<\/p>\n

\"Lon\u017ca

\u017beby bezpiecznie porusza\u0107 si\u0119 po via ferratach, trzeba pami\u0119ta\u0107 o kilku zasadach. (fot. Climbing Technology)<\/p><\/div>\n