Jak zostać speleologiem? Dlaczego warto zwiedzać jaskinie? | 8academy
13.11.2020

Jak zostać speleologiem? Dlaczego warto zwiedzać jaskinie?

Wielu z nas instynktownie boi się ciemnych, ciasnych miejsc. Innych fascynuje nieznany świat wnętrza górskiego masywu. Tam bowiem, gdzie są góry, tam też będą jaskinie. Jak zacząć przygodę z eksploracją jaskiń?

                       

Parafrazując klasyka, można powiedzieć: góra jaka jest, każdy widzi. Okazuje się jednak, że nie do końca. Wspinacz będzie szukał ambitnej drogi na szczyt, narciarz – trasy zjazdu, trekker rozmarzy się nad widokiem ze szczytu czy grani, speleolog zaś spróbuje odnaleźć ukryte w zakamarkach masywu jaskinie. Okazuje się bowiem, że wnętrze gór nie jest lite, tylko poprzecinane siecią podziemnych otworów. Speleologia zajmuje się ich odkrywaniem, badaniem i kartowaniem, czyli tworzeniem map podziemnych korytarzy. 

Skąd się biorą jaskinie?

Według definicji naukowej jaskinia to próżnia w skale, dostępna dla człowieka i powstała w sposób naturalny. Speleologia rozróżnia jaskinie pierwotne, które powstały razem ze skałą oraz jaskinie wtórne. Jaskinia pierwotna tworzy się na przykład podczas krzepnięcia lawy po erupcji wulkanu. Jaskinie wtórne powstają na skutek działania różnych sił. Przykładem są tu jaskinie tektoniczne, powstałe po trzęsieniu ziemi albo uderzaniu wody morskiej o skałę. Najczęściej jednak powstają jaskinie krasowe, czyli takie, w których przeciskająca się przed skałę woda wymyła mniej odporne na jej działanie warstwy, tworząc korytarze i szczeliny. Najczęściej powstają one w wapieniu. Jaskinie krasowe tworzą się na skutek erozji (mechanicznego działania wody) oraz korozji (reakcji chemicznych skały z wodą i dwutlenkiem węgla).

Jaskinia tatrzańska
Wnętrze gór kryje prawdziwe skarby (fot. arch. Ilona Łęcka)

Co możemy znaleźć we wnętrzu gór?

Piękno jaskiń opiera się przede wszystkim na ich różnorodności. Jeśli chodzi o strukturę skały, możemy napotkać potężne komory, wąskie szczeliny, ciasne zaciski, długie korytarze, pionowe szyby. Często obserwujemy wspaniałe formy naciekowe, jak stalaktyty, stalagmity czy stalagnaty. Czasem zdarzają się podziemne strumienie czy jeziorka, a nawet zalane korytarze, zwane syfonami. Możemy natknąć się także na zwierzęta: najpopularniejsze są drobne żyjątka oraz nietoperze. Mało prawdopodobne, byśmy natrafili na gawrę niedźwiedzia, choć speleologom zdarzało się odnaleźć szczątki większych ssaków. Zdarza się, że niektóre komory zasiedlone są przez grzyby.

Czy każdy może wejść do jaskini?

Niestety – nie każdy. Aktywność ta wymaga odporności na stres i długotrwały wysiłek, dobrej koordynacji ruchowej oraz odpowiedzialności. Bardziej niż predyspozycje fizyczne liczy się psychika i mentalność. Nie można być grotołazem, jeśli cierpi się na klaustrofobię, lęk przed ciemnością, awersję wobec pająków czy nietoperzy – tych może być w jaskiniach całkiem sporo.

Jaskinia tatrzańska IŁ
Dobra czołówka jest niezbędna do zwiedzania jaskini (fot. arch. Ilona Łęcka)

Najwięcej jaskiń, bo ponad tysiąc znajduje się w Tatrach. Jednak tylko sześć z nich zostało udostępnionych dla turystów. Są to:

  • Mylna w Dolinie Kościeliskiej
  • Raptawicka w Dolinie Kościeliskiej
  • Obłazkowa w Dolinie Kościeliskiej
  • Mroźna – obecnie zamknięta z powodu remontu
  • Smocza Jama w Wąwozie Kraków
  • Dziura w Dolinie Ku Dziurze
  • Bielska w Tatrach Słowackich – dostępna tylko z przewodnikiem.

Do zwiedzania Mroźnej nie potrzebujemy żadnego sprzętu, gdyż jest ona sztucznie oświetlona. Aby wejść do Mylnej, musimy zaopatrzyć się w porządną czołówkę. Warto także przed wejściem włożyć nieprzemakalne spodnie oraz stuptuty.

latarka ręczna ledsenser
Latarka ręczna będzie dodatkowym, zapasowym źródłem światła (fot. 8academy)

Pozostałe jaskinie są dostępne tylko dla wykwalifikowanych taterników. Dokładny ich wykaz znajduje się na stronie Tatrzańskiego Parku Narodowego. Większość z nich leży w Dolinie Małej Łąki oraz w Dolinie Kościeliskiej. Niektóre jaskinie, jak na przykład Bystra (zwana też Niżną Kalacką) są częściowo lub całkowicie zalane i eksploruje się je wyłącznie po uzyskaniu specjalnego pozwolenia oraz z użyciem sprzętu nurkowego.

Można także zwiedzać, zdobywszy zezwolenie, wybrane jaskinie w rezerwacie Sokole Góry (Urwistą, Koralową, Olsztyńską, Wszystkich Świętych oraz Studnisko). Już podczas podstawowego kursu jaskiniowego dowiesz się, że piękne i interesujące jaskinie znajdują się w górach całego świata.

Uprząż speleo Petzl Fractio
Uprząż speleologiczna Petzl Fractio została zaprojektowana specjalnie do eksploracji jaskiń (fot. 8academy)

Jak zostać speleologiem?

Przede wszystkim należy przejść kurs speleologiczny, prowadzony przez jeden z dwudziestu sześciu klubów zrzeszonych w Polskim Związku Alpinizmu. Podczas kursu adepci speleologii poznają zasady poruszania się w górach, wspinaczki, autoratownictwa, wiedzy o jaskiniach i technik linowych. Dodatkowe umiejętności zgłębia się podczas specjalistycznych szkoleń, takich jak warsztaty kartowania, poręczowania czy udzielania pomocy przedmedycznej.

Speleologia jest aktywnością ekstremalną, dlatego warto się jej uczyć wyłącznie od licencjonowanych instruktorów (ich wykaz jest dostępny na stronie PZA). Podczas eksploracji niezbędne jest przestrzeganie procedur bezpieczeństwa. W jaskiniach nie ma zasięgu telefonów komórkowych ani satelitarnych, zaś udzielenie pomocy jest zwykle bardzo trudne i czasochłonne – a niekiedy wręcz niemożliwe. Dlatego też speleolodzy działają w zgranych zespołach, dbając o siebie samych oraz o towarzyszy wyprawy. Nie jest to sport dla indywidualistów.

Wymagania sprzętowe

Podczas kursu możemy liczyć na wypożyczenie podstawowego sprzętu speleo, jednak warto nabyć własny sprzęt, jeśli poważnie myślimy o zwiedzaniu jaskiń. W co należy się wyposażyć?

Kask Petzl Vertex
Kask Petzl Vertex ochroni głowę podczas zwiedzania jaskini (fot. 8academy)

W co się ubrać do jaskini?

Speleologa najłatwiej poznać po specjalistycznych, wysokich kaloszach oraz pełnym kombinezonie. To jednak nie wszystko. W jaskiniach panuje zwykle stała, niska temperatura (przeważnie od dwóch do ośmiu stopni, niezależnie od pory roku). Bywają jednak groty dobrze wentylowane, w których na skutek przemieszczania się mas powietrza będziemy odczuwać większy chłód. Podobnie jeśli zdarzy się nam zamoknąć, o co w jaskini nietrudno. Dlatego najważniejszym elementem stroju grotołaza jest ciepła bielizna termoaktywna z długim rękawem (legginsy oraz koszulka). Techniki jaskiniowe takie jak podchodzenie na linie czy przeciskanie się przez zaciski wiążą się z intensywnym ruchem i poceniem, dlatego dobierz bieliznę, która dobrze odprowadzi pot i zabezpieczy przed wychłodzeniem. Jako drugą warstwę wkładamy odzież termoaktywną. Szukając odpowiedniej bluzy dla siebie, warto skorzystać z naszego poradnika.

Warstwę wierzchnią może stanowić kurtka membranowa oraz nieprzemakalne spodnie. Niestety trzeba liczyć się z tym, że nawet wytrzymałe materiały ulegną uszkodzeniom podczas przeciskania się przez wąskie korytarze. Dlatego też najlepiej jest zaopatrzyć się w specjalistyczny kombinezon jaskiniowy. Zwróć uwagę, by był nieprzemakalny, by nie krępował ruchów oraz miał solidne zapięcie z przodu.

Skarpety Icebreaker
Wysokie skarpety Icebreaker zapewnią komfort termiczny Twoim stopom (fot. 8academy)

Niezbędnym elementem stroju są wysokie skarpety termoaktywne oraz ciepłe rękawiczki. Sporo informacji na temat doboru optymalnych rękawic znajdziesz w naszym poradniku. Pamiętaj, że w jaskini sprawdzą się modele rękawic nieprzemakalne, ciepłe, wytrzymałe i koniecznie pięciopalczaste, by można było w nich wykonywać operacje sprzętowe.

Czego jeszcze mogę potrzebować w jaskini?

Wchodząc do jaskini, powinniśmy być przygotowani na pozostanie w niej przez co najmniej kilka godzin. Poza kompletnym zestawem sprzętu do technik linowych oraz podstawowym i zapasowym oświetleniem bierzemy ze sobą:

  • folię termiczną NRC
  • kompletnie wyposażoną apteczkę
  • zapas żywności pakowanej w worki strunowe
  • herbatę lub inny napój w dobrze trzymającym ciepło termosie
  • zafoliowany profil (mapę) jaskini
  • zapasowe skarpety i rękawiczki
  • szczelne woreczki na nieczystości
  • zapasowe baterie lub akumulatory do czołówek
  • worki wodoszczelne, w których umieścisz wszystko to, co mogłoby ulec zniszczeniu na skutek przemoczeniu: na przykład worki na mapę jaskini czy na zapasowe baterie albo skarpety
  • odporny na uszkodzenia i wilgoć worek transportowy – im bardziej zwarta i kompaktowa będzie jego konstrukcja, tym lepiej sprawdzi się w jaskini

Warto zwiedzać jaskinie!

Dlaczego? Przede wszystkim dlatego, że jest to zupełnie inny, nieznany świat. Daje on możliwość przyjrzenia się przeszłości ziemi (poprzez analizę warstw geologicznych), nawiązania trwałych przyjaźni, przeżycia niezwykłej przygody. To prawda, że jaskinie są mroczne, brudne i wilgotne, ale są także piękne. Podstawowy kurs jaskiniowy jest dużo bardziej skomplikowany niż wspinaczkowy, ale otrzymujesz na nim masę potrzebnej wiedzy. Wreszcie: jaskinie są ostatnim miejscem na ziemi, które kryje tajemnice i daje możliwość odkrycia nieznanego. Naprawdę warto ruszyć w głąb ziemi!

Worki transportowe Tatonka
Worki transportowe zabezpieczą sprzęt przed wilgocią (fot. 8academy)

[W artykule wykorzystano zdjęcie jaskini Mylnej w Tatrach autorstwa Albina Marciniaka/ Klub Podróżników Śródziemie]

                   

Udostępnij

W Temacie

Strona wykorzystuje pliki cookies w celach wyłącznie statystycznych. Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były instalowane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na wykorzystanie plików cookies. Dowiedz się więcej.